ملا محمد مهدي النراقي ( مترجم : مجتبوي )

29

جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي )

بهتر و قويتر باشد ، از غصّه و حسد نزديك به مردن مىرسد ، و اگر يكى از شنوندگانش آن واعظ ديگر را مدح و ثنا گويد او را از همه خلق بيشتر دشمن دارد . و ديگرى از آنان به اقوال گزاف و هرزه و گفتار بيهوده پرداخته و كلماتى بيرون از قانون شرع و عقل ساخته ، و گاهى خود را به تكلَّف به فصاحت و بلاغت وا مىدارد ، و با تصنّع به مقدّمه چينى و تشبيهات دست مىزند ، و شيفته فراهم كردن نكته ها و به هم انداختن سجع در كلمات است ، و از اين راه يار و ياور مىجويد ، و دوست دارد كه در مجلس وى مستمعان نازك دلى نمايند و گريه سر دهند و به تكلَّف اظهار وجد و رغبت كنند ، و چون به شنيدن سخن او سرها بجنبد و اشكى در آيد لذّت مىبرد و به كثرت اصحاب و مريدان و معتقدان شادمان مىگردد ، و به تخصيص اين ويژگى در ميان اقران او را سرور و نشاطى دست مىدهد . و بسا در نقل اخبار و روايات از دروغ بافى باك و پروائى ندارد ، به اين پندار كه با اين شيوه در جان ايشان بهتر راه مىيابد و تأثير گفتارش در پيدائى رقّت عوام و تحريك شوق و ميل آنها بيشتر است . شكَّى نيست كه اينها بدترين مردمند ، بلكه شياطين انسند ، خود گمراهند و ديگران را نيز گمراه مىكنند ، زيرا گروه اول اگر خويشتن را اصلاح نكردند ، بارى ديگران را به صلاح رهنمون شدند و سخن و وعظ خود را راست كردن . اما اينان مردمان را از راه خدا باز داشتند و خلق را به غرور به خدا كشاندند ، زيرا سعيشان گفتن چيزى است كه توده مردم را خوش آيد تا بدين وسيله به اغراض فاسد خود برسند ، از اين رو پيوسته آنچه اميد را تقويت مىكند به زبان مىآورند ، و بدين سان جرأت و گستاخى مردم بر گناهان و ميل و رغبتشان به دنيا افزون مىشود ، بخصوص اگر خود اين واعظ نيز به دنيا راغب و مايل باشد ، و از رسيدن مال به دستش شادمان گردد ، و به جامه فاخر و مركب رهوار و غير اينها از زيور و زينت دنيا عادت داشته باشد . پس چنين شخصى گمراه است و بيش از آنكه ديگران را اصلاح كند فاسد مىسازد ، و با وجود اين گمان مىكند كه مروّج شرع و ديانت و راهنماى گمراهان است و حال آنكه از بدترين مغروران و غافلان است . و از آنها كسى ممكن است اهل تهذيب اخلاق و مراقبت دل و پاكى