و اهل مذاهب باطل نسبت به آگاهان احوال آخرت و اهل مشاهدهء آن يعنى انبياء و اولياء حالشان از كودك يا بىخرد و سبك مغز و عامى نسبت به پزشكان يك شهر يا يك كشور پستتر و مرتبه شان فروتر است . و ديگرى ( دليل دوم ) را جزء انبياء و اولياء ادراك نمىكنند ، يعنى فقط به وحى و الهام ادراك مىشود ، وحى براى انبياء و الهام و كشف براى اولياست ، كه حقايق اشياء چنان كه هستند براى ايشان مكشوف است ، و آنها را با بينش درونى مشاهده مىكنند چنان كه شما محسوسات را با بينائى ظاهر و بيرون مىبينيد ، و ايشان از مشاهدهء خود خبر مىدهند نه از شنيده ها و تقليد . و گمان نكنى كه معرفت پيغمبر اكرم صلَّى اللَّه عليه و آله دربارهء امر آخرت و امور دينى صرفا تقليد از جبرئيل به واسطهء شنيدن از اوست ، چنان كه معرفت تو در باره آنها تقليد و متابعت از پيغمبر است ، هرگز چنين نيست . زيرا كه پيغمبران حقايق ملك و ملكوت را مشاهده مىكنند و با چشم بصيرت و يقين به آنها مىنگرند ، هر چند القاء فرشته و شنيدن از وى تأكيد آن است . و امّا مغروران به خدا ، كسانىاند كه با خود فكر مىكنند و با زبان خويش مىگويند : اگر معاد و آخرتى باشد بهرهء ما در آن بيشتر و حال ما از غير ما بهتر خواهد بود ، چنان كه خداى سبحان از گفتار دو مردى كه با يكديگر گفتگوى مىكردند خبر مىدهد ، وقتى يكى به ديگرى مىگفت : وَ ما اظُنّ السَّاعَةَ قائِمَةَ وَلَئِن رُدِدتُ الى رَبّى لاجِدَنَّ خَيرا مِنها مُنقَلَبا 18 : 36 ( كهف ، 36 ) « و گمان نمىكنم رستاخيز به پا شود و اگر به سوى پروردگارم برگردم بازگشتگاهى بهتر از اين خواهم يافت » . باعث اين گمان اين است كه شيطان اين خيال را در جانشان افكنده كه به نعمتهاى خدا كه در دنيا دارند مىنگرند و نعمت آخرت را بر آن قياس مىكنند ، و چون خداوند عذاب را در مورد آنها به تأخير انداخته عذاب آخرت را نيز چنين مىپندارند [ و آن را در باره خويش باور ندارند ] ، چنان كه خداى تعالى مىفرمايد : وَ يَقُولُونَ في انفُسِهِم لَولا يُعَذِّبُنَا الله بِما نَقُولُ ، حَسبُهُم جَهَنَّمُ يَصلَونَها فَبِئسَ المَصيرُ 58 : 8 ( مجادله ، 8 )