ملا محمد مهدي النراقي ( مترجم : مجتبوي )
98
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي )
نزديك است كه در آن بيفتد . زيرا كسى كه نيازمند به جذب دلهاى مردم است يا براى جلب نفع يا دفع ضرر يا رهائى از ظلم است : امّا جلب نفع ، مال آدمى را از آن بىنياز مىكند زيرا كسى كه كار و خدمتى مىكند در برابر اجرت است هر چند اجرت دهنده نزد او قدر و منزلتى نداشته باشد ، و اگر كسى بخواهد بدون اجرت به وسيلهء جاه و مقام از مردم خدمت و كار بگيرد معلوم است كه از ستمكاران است و چگونه مىتواند از زاهدان به شمار رود . و امّا دفع ضرر ، در ديارى كه عدالت در آنجا كامل نيست يا خطر ستم و تجاوز از همسايگان وجود دارد و دفع شرّ آنها جز به اينكه در دلها يا نزد حكمران وقع و جايگاهى داشته باشد ميسّر نيست به جاه و مقام براى رفع ظلم و تعدّى نياز هست . و مقدار نياز به آن را مخصوصا هنگامى كه بيم از آينده و بد گمانى به عواقب آن وجود داشته باشد نمىتوان تحت قاعده و ضابطه در آورد ، و كسى كه در جاه طلبى فرو رود در واقع راه هلاك را مىپيمايد ، بلكه حق اين است كه زاهد اصلا در طلب تحصيل جاه و مقام نيست و در صدد به دست آوردن جايگاهى در دلها بر نمىآيد ، زيرا اشتغال وى به دين و عبادت پايگاهى در دلها فراهم مىكند كه حتى اگر در ميان كفّار باشد از آزار مردم ايمن است تا چه رسد به آنكه ميان مسلمين باشد . امّا توهّمات و پندارهائى كه آدمى را به زياده جوئى در جاه و مقام مىكشاند اوهامى دروغين و باطل است ، زيرا جستجوى جاه و مقام نيز خود گاهى خالى از رنج و آزار نيست . بنابراين علاج و چاره كردن كمبودها و مشكلات با شكيبائى و تحمّل بهتر و برتر است از علاج و حلّ آنها از طريق جاه طلبى . از اين رو جستجوى جايگاه در دلها اجازه و رخصتى ندارد و كم آن به بسيار دعوت مىكند و آزمندى و خوكردن به آن از حرص و اعتياد به شراب بيشتر و شديدتر است ، پس بايد از اندك و بسيار آن احتراز كرد . بلى جاه و مقامى كه خداوند به بعضى از بندگان خود ، بدون سعى خود آنان در طلب آن ، براى نشر دين يا براى داشتن بعضى از كمالات كه به حصول منزلت ايشان در دلها اختصاص مىيابد مىدهد ، در اين صورت اشكالى ندارد و منافى زهد نيست ، چنان كه جاه و مقام رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلم برترين و گسترده ترين جاه و مقام است با اينكه آن حضرت زاهدترين مردم بود . حق اين است كه جاه مانند مال است در دفع شر و زيان به قدرى كه انسان در