ملا محمد مهدي النراقي ( مترجم : مجتبوي )

537

جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي )

فصل 38 آفات اخلاص آفاتى كه اخلاص را تيره و آشفته مىسازد در آشكار و پنهان بودن درجاتى دارد كه واضحتر از همه رياى ظاهر است . سپس نيكو بجا آوردن عبادت و سعى در خشوع در عبادت در ميان مردم و آشكارا نه در خلوت ، و اگر اين عمل وى خالص براى خدا بودى در خلوت آن را ترك نكردى ، زيرا كسى كه خشوع و حسن عبادت را خير مىداند و ترك آن را براى ديگران نمىپسندد چگونه براى خود در خلوت مىپسندد ؟ و پس از آن ، نيك انجام دادن آن در خلوت نيز به قصد آنكه خلوت و آشكاراى او يكسان باشد ، و اين نوعى رياى پيچيده و پوشيده است زيرا چنين شخصى عبادت خود را در خلوت نيكو مىكند تا در ملأ و آشكارا نيز همين گونه عمل نمايد ، پس فرقى بين دو نوع عبادت او ( در خلوت و در جلوت ) در اينكه به مردم توجّه و التفات دارد نيست ، زيرا اخلاص واقعى آنست كه در عبادت او مشاهدهء مردم و مشاهدهء چهارپايان برايش يكسان باشد و هيچ تفاوتى نكند . گوئى براى نفس وى آسان نيست كه در حضور مردم عبادت را بد انجام دهد ، و از طرفى در درون خود شرم دارد كه در صورت رياكاران باشد ، و مىپندارد كه اين شائبهء ريا با يكسان بودن عبادتش در خلوت و آشكارا زائل مىشود . ولى اين گمان درست نيست ، زيرا زوال ريا به اين است كه به خلق چه در خلوت و چه در آشكار التفات نكند چنان كه در هيچ يك از اين دو حال به جمادات توجّه و التفاتى ندارد و حال آنكه انديشهء وى در خلوت و آشكارا به خلق مشغول است .