خداى را كه كيد شيطان را به وسوسه باز گردانيد « . پس وسوسهء شيطان و ميل نفس در صورتى كه با كراهت و سرپيچى و امتناع رد شود زيانى نمىرساند ، زيرا وسوسه ها و خواطر و انديشه ها و تخيّلاتى كه آدمى را به ريا برمىانگيزد از شيطان است ، و ميل و رغبتى كه بعد از اين خواطر پديد مىآيد از نفس است ، و امتناع و سرپيچى و كراهت از ايمان و از آثار عقل است و آنچه از نفس [ امّاره ] و شيطان است هر گاه عقل و ايمان به مقابلهء آنها برخيزند زيانى نمىرساند . و از اين رو يكى از بزرگان گفته است : » آنچه از نفس توست و نفس تو آن را براى نفس تو مكروه مىدارد ، آنچه از جانب دشمن توست تو را زيانى نمىرساند ، و آنچه از نفس توست و نفس تو آن را براى نفس تو خوش مىدارد پس نفس خود را ملامت كن « . امّا راههاى دفع خواطر و انديشه هاى ريا در اثناء عبادت ، در حالى كه انسان از آنها كراهت دارد ، چهار است : اول - اينكه در ردّ وسوسه هاى شيطان با وى به جدال و ستيزه پردازد و آن را ادامه دهد . دوم - آنكه بر تكذيب و دفع شيطان اقتصار كند بدون اينكه به جدال وى برخيزد . سوم - به تكذيب او نيز نپردازد ، بلكه در ضمير خود به كراهت ريا و كذب شيطان اكتفا كند ، و بر اين حال استمرار نمايد بدون اينكه به مخاصمه و تكذيب اشتغال ورزد . چهارم - بر آنچه در آن اخلاص و توجّه به خدا هست ، يا به اينها رهنمون مىشود ، مانند پنهان داشتن عبادت و صدقه ، بيفزايد زيرا اينها شيطان را به خشم مىآورد و موجب يأس او مىشود و اگر به اين عادت بنده پى برد از بيم آنكه مبادا بر حسناتش بيفزايد دست از او برمىدارد . و شكَّى نيست كه اشتغال به مجادله و تكذيب و ادامه و اطالهء آن مانع از حضور قلب مىشود و از توجّه به خدا باز مىدارد ، و اين براى اهل سلوك نقصان است . پس راه درست براى هر مؤمنى اين است كه همواره در نهانخانهء دل خويش ريا را مكروه دارد و شيطان را تكذيب كند ، و هميشه بر اين عزم باشد كه هر گاه شيطان بر او هجوم آرد و با وسوسه هاى ريا به مبارزهء وى برخيزد او هم بر آنچه شيطان را به خشم