و اگر عمل را با اخلاص و نيّت درست آغاز كرده ولى در اثناى آن بعضى از مردم بر آن آگاه شدند و براى او سرور و خوشحالى پيدا شد ، چنانچه اطلاع مردم باعث عمل و مؤثّر در آن نباشد به طورى كه اگر كسى هم مطَّلع نمىشد او عمل را با اخلاص و بدون سستى انجام مىداد ، و نيز اگر شادى او براى يكى از مقاصد صحيحى كه قبلا ذكر شد باشد ، عمل باطل نمىشود و گناهى هم مرتكب نشده ، به دليل اخبارى كه گذشت . ولى اگر آگاهى مردم باعث عمل نبوده و ليكن براى يكى از مقاصد مذكور نبوده بلكه گمان مىبرده كه با ظهور عمل به جاه يا مال مىرسد حق اين است كه عمل باطل است و او گناهكار شمرده مىشود به دليل عموميّت اخبار پيشين . و اگر اطلاع مردم باعث و مؤثر در عمل بوده اين رياى حرام است ، خواه نيروى آن انگيزه نسبت به قصد تقرب بيشتر يا مساوى يا كمتر باشد ، پس عمل باطل است و اگر عمل واجب و فريضه است بايد اعاده و قضا كند ، به دليل اخبار سابق الذكر ، و به دليل اين قول پيغمبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم : « عمل مانند ظرف است ، اگر آخرش نيكو و خوش باشد اوّلش نيز چنين است » . و نيز اين قول آن حضرت : « هر كه ساعتى با عمل خويش ريا كند ، عمل قبل آن نيز باطل است » . امّا اين در عمل مركَّبى است كه اجزاء دارد و صحّت آن متوقّف بر صحّت هر يك از آنهاست ، مانند روزه و نماز و حج . و امّا عملى كه هر جزء آن مستقل است و صحّت بعضى از اجزاء موقوف بر صحّت بعضى ديگر نيست ، مانند صدقه و قرائت قرآن ، پس ريائى كه در اثنا پديد آيد همين عملى كه بعد از ريا واقع شده باطل مىشود و آنچه سابق بر آن بوده باطل نمىگردد ، و پديد آمدن رياء نسبت به گذشته مانند پديد آمدن آن بعد از انجام عمل است . و اين حكم در موردى است كه ريا بعد از عقد نيّت طاعت بر پايهء اخلاص پديد آمده ، خواه تا پايان عمل از ريا باز نگشته ، يا بعدا در اثناء عمل پشيمان شده و از ريا استغفار كرده باشد . و امّا همزمان با قصد و نيّت ، كه مثلا نماز را با قصد ريا شروع كند ، اگر با اين حال عمل را تمام كند بىشك گناهكار است و آن عمل مقبول نيست . و اگر در اثناى عمل پشيمان شده و از ريا بازگشته و استغفار نموده ، مجرّد قصدى كه باعث اطلاع مردم براى بعضى از مقاصد صحيح كه گفته شد و خوشحالى به آن اشكالى ندارد و عمل را باطل