نمىكند ، و اگر غير از اين باشد عمل فاسد و تباه است ، و همهء شقوقى كه ذكر شد در اين معنى يكسان است . فايده شائبهء ريا عمل را باطل مىكند چون ملاك و مناط صحّت و فساد اعمال قصد و نيّت است ، كه اعمال به نيّات است و براى هر كسى همان است كه نيّت كرده ( انّما الاعمال بالنّيّات و لكلّ امرئ مانوى ) پس هر عملى كه شائبه هاى ريا در آن باشد باطل و فاسد است ، خواه پنهانى واقع شود يا آشكارا ، و هر عملى كه خالص براى خدا باشد و صاحبش ريا در آن داخل نكند در پنهان و آشكار كردنش باكى نيست . امّا اگر در اظهار عمل يا بازگو كردن آن بعد از انجام عمل قصد صحيحى داشته باشد ، مانند ترغيب مردم به كار خير يا تشويق آنها در اقتدا به وى ، اظهارش بهتر از اخفاء است به شرط آنكه آلوده به ريا يا فساد ديگر ، مثل اهانت به فقير در صدقه دادن ، نگردد و اگر مشتمل بر چيزى از اين قبيل باشد پنهان كردنش از علنى كردن بهتر است ، و بدين گونه مىتوان بين اقوال و اخبار را جمع كرد . خلاصه آنكه : هر گاه قلب از شوائب ريا پاك و خالى شود ، به طورى كه اخلاص در هر دو حالت يكسان باشد ، آشكار ساختن كار خيرى كه الگو قرار مىگيرد برتر است . ولى اگر شوائب ريا وجود داشته باشد اقتداى غير به او سودى نمىبخشد ، زيرا چنين حالتى هلاك كننده است و پنهان ماندنش بهتر است . بنابراين كسى كه عمل را آشكار مىكند بايد بداند يا گمان برد كه از او پيروى مىشود ، و مراقب دل خود باشد كه رياى خفى در آن پديد نيايد . و چه بسا عمل را به بهانهء اينكه مورد پيروى ديگران است آشكار مىكند و حال آنكه در درون خود قصد نيك نمائى به وسيلهء آن عمل و مقتدا شدن دارد ، و در واقع حال هر كه عمل خود را آشكار مىسازد همين است مگر كسى كه خداوند او را به قوّت نفس و خلوص نيّت تأييد كرده باشد . پس سزاوار نيست كه ضعيف النفس خود را بفريبد و از جائى كه نمىفهمد خود