ملا محمد مهدي النراقي ( مترجم : مجتبوي )
477
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي )
« كسانى كه در راه ما بكوشند به راههاى خود هدايتشان مىكنيم » . كه چون اين گونه شناخت وسيله براى معرفت خدا و تحصيل آزادگى است بالعرض لازم و ضرورى است . امّا معرفتى كه كمال حقيقى براى انسان است كمال علم و رسيدن به آخرين مرتبهء آن نيست ، زيرا كمال علم و نهايت آن جز براى واجب تعالى تصور شدنى نيست كه كمال علم به سه امر تحقّق مىيابد : اول - احاطه به همهء معلومات ، و اين در علم بشر تحقّق نمىپذيرد . زيرا به بشر جز اندكى علم ندادهاند ، بلكه علمى كه بر همهء معلومات احاطه دارد علم خداى تعالى است ، و علم بنده به قسمتى از معلومات تعلَّق مىگيرد ، و هر چه معلوماتش بيشتر باشد علمش به علم خداى تعالى نزديكتر است . دوم - دست يافتن به معلوم آنچنانكه هست ، و معلوم چنان كامل و واضح براى او منكشف باشد كه انكشافى تمامتر از آن ممكن نباشد . و اين نيز دربارهء انسان امكان پذير نيست ، زيرا كه علم او از تيرگى و ابهام خالى نيست ، بلكه كشف تام و تمام كه غايت ظهور است به علم خداى تعالى اختصاص دارد ، زيرا معلومات او به كاملترين نوع كشف چنان كه در واقع هست مكشوف است ، و علم بنده كشف بعضى از مراتب است ، و هر اندازه واضحتر و روشنتر و استوارتر و با معلوم در تفصيل صفات آن بيشتر سازگار و موافق باشد ، به علم خدا نزديكتر است . سوم - جاويدان و براى هميشه باقى باشد ، به طورى كه دگرگونى و زوال نپذيرد . و اين نيز مختص به علم خداى تعالى است ، زيرا علم الهى باقى است و تصور اختلاف و تغيير و زوال در آن نمىرود ، ولى علم انسان تغيير و زوال مىپذيرد ، و هر چه علم وى به معلومات تغيير و دگرگونى نپذيرد به علم خداى تعالى نزديكتر است . و نيز از كمالات انسان : آراستگى به فضائل اخلاق و صفات است ، كه موجب صفا و پاكى نفس خواهد بود كه خود به سرور و شادمانى دائمى و آزادگى ، يعنى رهائى و خلاصى از اسارت شهوات و غم و اندوه دنيا و غلبه و استيلا بر آنها ،