به خلق نداشته باشد ، در اين صورت مخالفت ظاهر با باطن اگر از روى قصد باشد ريا ناميده مىشود ، و اخلاص در كار او نيست ، و اگر بدون قصد باشد كذب ناميده مىشود و صدق در كار او نيست ، و گاهى بعضى از مراتب اخلاص وجود دارد . و اين نوع صدق - يعنى يكسان بودن پنهان و آشكار يا بهتر بودن باطن از ظاهر - كميابتر و گرانبهاتر از انواع پيشين است ، و از اين رو سرور فرستادگان الهى صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم در دعاى خود مكرر آن را از خدا مىطلبد : « خدايا باطنم را بهتر از ظاهرم قرار ده ، در حالى كه ظاهرم را شايسته و آراسته سازى » . و در خبر است كه : « چون پنهان و آشكار مؤمن يكسان باشد خداوند به او به ملائكه مباهات مىكند و مىفرمايد : » بندهء حقيقى من اين است « . يكى از بزرگان گفته است : » كيست كه به من شخصى را نشان دهد كه شبها [ در تاريكى و تنهائى ] گريان و روزها [ در ميان مردم ] خندان باشد « . چه خوش گفته است : إذا السّرّ و الإعلان في المؤمن استوى فقد عزّ في الدّارين و استوجب الثّنا « هر گاه پنهان و آشكار مؤمن يكسان باشد در دو جهان عزيز و سزاوار ستايش است » . و إن خالف الإعلان سرّا فما له على سعيه فضل سوى الكدّ و العنا « و اگر ظاهر [ آراستهء ] او مخالف باطن باشد برايش هيچ فضيلت و اجرى جز رنج و زحمت نيست » . كما خالص الدّينار في السّوق نافق و مغشوشه المردود لا يقتضى المنا « همچنان كه زر ناب در بازار رائج است و زر ناسره مردود است و از آن آرزويى برنمىآيد » . و از اين گونه صدق : موافقت گفتار با كردار است ، كه آدمى آنچه را نمىكند نگويد و به آنچه نمىكند فرمان ندهد ، زيرا آن كه پند مىدهد و خود پند نمىگيرد دروغگوست . و از اين روست كه امير مؤمنان عليه السّلام فرمود : « انّى و اللَّه ما أحثّكم على طاعة إلا و أسبقكم إليها ، و لا أنهاكم عن معصية إلا و أتناهى قبلكم عنها » .