فصل 19 موارد تجويز دروغ دروغ حرام است ، زيرا در آن زيانى متوجّه مخاطب يا غير اوست ، يا موجب مىشود كه مخاطب به خلاف واقع معتقد شود و اين سبب جهل او مىگردد . اين گونه دروغ با اينكه آسانترين و كمگناهترين درجات آن است نيز حرام است ، زيرا القاء خلاف واقع به ديگرى و سبب جهل او شدن جايز نيست جز اينكه هرگاه به دست آوردن مصلحت مهمّى متوقّف بر دروغ باشد ، و با راستگوئى نمىتوان به آن رسيد ، حرمتش بر طرف مىشود و گناهش از ميان مىرود ، و اگر تحصيل اين مصلحت واجب باشد ، مانند نجات مسلمانى از قتل و اسارت ، يا حفظ آبرو يا مال محترم او ، دروغ در اين صورت واجب مىشود . و اگر آن مصلحت به حد وجوب نرسد ولى راجح باشد ، دروغ جايز يا مثل آن مصلحت راجح است ، مانند اصلاح بين مردم و غلبه بر دشمن در جنگ ، و دلشاد و خشنودكردن همسر ، و اخبارى وارد شده كه هر گاه به دست آوردن اين مقاصد سه گانه متوقّف بر دروغ باشد گفتن آن جايز است [ 1 ] ، چنان كه روايت شده است كه : « رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم در چيزى دروغ را

--> [ 1 ] در اين فصل به استناد بعضى از روايات سه مورد دروغ جايز انگاشته شده : جنك و اصلاح و همسر . در مورد جنگ حرفى نيست زيرا در جنگ چه بسا اگر راست گفته شود موجب شكست وى مىگردد ( بنابر آنكه طرف جنگ ، دشمن اسلام و مسلمين است و جهاد و كوشش براى پيروزى اسلام و مسلمين است ، اگر گفتن دروغ باعث پيروزى و گفتن راست باعث شكست شود در اين مورد البته دروغ جايز است ) اما در مورد اصلاح