ملا محمد مهدي النراقي ( مترجم : مجتبوي )

377

جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي )

و از آنهاست : مراء و جدال و خصومت مراء عبارت است از ايراد و اعتراض به سخن ديگرى و اظهار نقص و خلل در آن به قصد تحقير و اهانت وى ، و اظهار برترى و هوشمندى خود . و جدال همان مراء است كه مورد و متعلَّق آن مسائل اعتقادى و بيان و تقرير آنها باشد . و خصومت نوعى مجادله و لجاج در گفتار است براى به دست آوردن مالى يا مقصودى ديگر ، و اين گاهى با ابتدا و شروع به سخن است و گاهى به نحو اعتراض ، و مراء جز به صورت اعتراض بر كلام ديگرى نيست . پس مراء نوعى ايذاء است ، و ناشى از عداوت و حسد مىباشد . ولى جدال و خصومت ، زمانى از يكى از اين دو و زمانى از غير اين دو ناشى و صادر مىشود . بدين گونه ، جدال اگر به حق باشد - يعنى به اثبات يكى از عقايد حقّه متعلَّق باشد - و قصد و غرض از آن ارشاد و هدايت باشد ، و طرف مجادله دشمنى و عناد نداشته باشد ، اين « جدال احسن » است و مذموم نيست ، بلكه ستوده و پسنديده است و از ثبات در ايمان كه از نتايج نيرومندى معرفت و بزرگى نفس است شمرده مىشود . خداى سبحان مىفرمايد : « وَلا تُجادِلُوا أهْلَ الْكِتابِ الا بِالَّتى هِىَ أحْسَنُ » 29 : 46 ( عنكبوت ، 46 ) « با اهل كتاب جز به طريق نيكو مجادله مكنيد » . و اگر جدال به حق نباشد ، مذموم و همراه با عصبيّت يا غلبه جوئى يا طمع مالى است ، و از رذائل قوهء غضب يا شهوت است ، و چه بسا كه موجب شك و شبهه هائى شود كه اعتقادات حقّه را ضعيف سازد ، و لذا خداى سبحان آن را نهى كرده و مورد مذمّت قرار داده ، و فرموده :