ملا محمد مهدي النراقي ( مترجم : مجتبوي )
326
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي )
وعظ كسى كه خود عمل نمىكند بدست مىآيد ، به اين معنى كه اين انكار و تقبيح مخصوص اوست نه عامّهء مردم . و به اين معنى حمل مىشود قول حضرت صادق عليه السّلام در « مصباح الشريعه » : « هر كه هوى و هوس خود را ترك نكرده ، و از آفات نفس و شهوات آن رهائى نيافته ، و شيطان را شكست نداده ، و در پناه خدا و امان و نگاهدارى او در نيامده ، صلاحيت امر به معروف و نهى از منكر ندارد ، زيرا اگر داراى اين صفت نباشد ، هر امرى اظهار كند حجّت بر ضدّ خود او مىشود ، و مردم از آن بهره نمىگيرند . خداى عز و جل مىفرمايد : « أ تَأْمُرُونَ النّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ » 2 : 44 ( بقره ، 44 ) « آيا مردم را به نيكى امر مىكنيد و خود را از ياد مىبريد » . و به وى خطاب مىرسد : اى خائن آيا از مخلوق من چيزى را مىطلبى كه در آن به خود خيانت كرده اى و عنان خود را رها ساخته اى « و نيز اين قول امام صادق عليه السّلام ( در همان كتاب ) : » صاحب امر به معروف بايد داناى حلال و حرام باشد ، به آنچه امر مىكند خود عامل باشد و از آنچه نهى مىكند باز ايستد ، خيرخواه مردم و مهربان و با رفق و مداوا باشد ، با گفتار نيك و بيان خوش آنان را دعوت كند ، تفاوت اخلاق و حالات مردم را بشناسد ، تا با هر كس فراخور حال و منزلت او رفتار نمايد ، به مكر نفس و كيدهاى شيطان بصير و بينا باشد ، بر آنچه به او مىرسد صبر كند ، در پى انتقام جوئى و شكايت برنيايد ، عصبيّت و حميّت به كار نبرد ، نيّت خود را براى خدا خالص كند ، از او كمك بخواهد و خشنودى او بجويد ، و اگر با او مخالفت و جفا شد شكيبائى ورزد ، و اگر با وى موافقت شد و امر و نهيش پذيرفته گشت سپاس گويد ، كار خود به خدا واگذارد ، و از عيب خود غافل نشود « . تنبيه : بدان كه كسى كه بايد امر و نهى كرده شود گرچه شرط است كه عاقل و بالغ باشد ، امّا اين شرط در بيشتر اوامر و نواهى است نه در همهء موارد زيرا كسى كه كودك يا ديوانه اى را ببيند كه شراب مىخورد بر او واجب است كه منعش كند و شرابش را بريزد . و همچنين اگر ديوانه اى را ببيند كه با ديوانه اى ديگر زنا مىكند يا با حيوانى جمع شده بايد او را منع كند ، و حال آنكه لازم نيست