ملا محمد مهدي النراقي ( مترجم : مجتبوي )

17

جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي )

« احياء العلوم » بسيار نقل مىكند و در نقل احاديث بر مثل « جامع الأخبار » و « مصباح الشّريعة » تكيه دارد كه اسلوب آنها دلالت دارد بر اينكه اكثر مطالب آنها مجعول و ساختگى است . و ما پىگيرى مصادر و تصحيح اين منقولات را سخت دشوار يافتيم . گاهى جستجو براى يافتن مصدر يك خبر روزها وقت مىگرفت و گاهى جستجو بيهوده بود . و هدف كوشش ما از رجوع به مصادر تصحيح منقولات بود نه اثبات آن مصادر . و لذا جز هنگامى كه به اختلاف در متن نقل شده يعنى اختلاف در نسخه ها بر مىخورديم اشاره اى در حاشيه ( زيرنويس ) به سند نكرديم . بنابراين مىگوئيم : آن را با فلان مصدر و سند تصحيح كرديم . و به همين مناسبت در اينجا بايد ذكر جميلى از استاد فاضل عبد الرزّاق مقرّم كنيم و براى كمكى كه در جستجو و فحص بعضى از روايات به ما كرده است سپاسگزار باشيم . و آنچه اين كار دشوار را - كه داراى ارزش فنّى است - آسان مىسازد اين است كه اين امر مختصّ به يك كتاب اخلاقى نيست بلكه اين شيوهء همهء كتب اخلاق اسلامى است . گوئى اهتمام صاحبان آن كتب از استشهاد به آن منقولات صرفا ارائهء انديشه است ، و اگر مضمون آن انديشه به حسب نظر آنان مقبول و صحيح مىآمده لازم نمىديدند كه حديث شاهد بر آن هم نزد اهل حديث صحيح و مقبول باشد . محدّث وقتى مىگويد : « پيغمبر و امام چنين گفتند » ، مرادش اين است كه اين قول با نقل صحيح موثّق ثابت شده است ، و گر نه با عباراتى نظير « چنين روايت شده است » يا شبيه آن تعبير مىكند . امّا عالم اخلاقى مرادش جز اين نيست كه آن قول از معصوم روايت شده است ، به هر نحو كه باشد . اگر اشكال عدم امانت نقل در مهمترين ميراث اسلامى نبود شايد اين تسامح چنان كه گفتيم در طريقهء آنان عذر مقبولى مىداشت . لكن نكته اين است كه احاديث صحيح از اهل بيت - عليهم السّلام - براى دستيابى به اخلاق مطلوب به اندازهء كافى وجود دارد و آنچه در « كافى » هست به تنهائى در اين باب كافى است . و آرزوى ما اين بود كه مؤلَّف اين كتاب آن عادت اخلاقيّون را پيروى نمىكرد تا بر فايدهء اخلاقى كتاب فايدهء ديگر يعنى امر تحقيق احاديث صحيح افزوده مىشد . سبك ادبى كتاب : امّا اسلوب ادبى كتاب نمودار ضعف زبان و ادبيّات در آن