بيان مىفرمايد ، واضح است كه تزكيهء نفس ، همانند دريافت حقيقى عقايد و احكام ، نيازمند علم و معرفت است و بنا بر اين آموختن آنچه به مسائل اخلاقى مربوط است براى تزكيهء نفس ضرورى است . شكَّى نيست كه قرآن كريم حسّ اخلاقى و عناصر حيات اخلاقى را منبعث از فطرت درونى مىداند و بدين سان قانون اخلاقى در نفس انسان از آغاز نقش بسته است ( وَنَفْس وَما سَوّيها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَتَقْواها 91 : 7 - 8 ( شمس ، 7 و 8 ) . لكن اين قانون اخلاقى كه در فطرت و طبيعت ماست به خودى خود و به تنهائى كافى نيست بلكه پرورش و هدايت آن همراه با علم و معرفت ضرورى است . وانگهى ، وراثت و عادت و تربيت خانوادگى سايه هائى به نور بصيرت فطرى مىافكنند و امور روزمرهء زندگى در دنيا چنان آدمى را مشغول مىكند كه مراقبت و ممارست اخلاقى مواجه با مشكلات مىشود و اگر تنها به قانون اخلاقى كه در فطرت انسان است اقتصار شود غالبا عاجز مىماند . از اين رو خداوند در ميان مردم نفوس ممتازى را كه به وحى الهى ملهم و مؤيّدند برمىانگيزد تا نفوس آدميان را بيدار كنند و پرده از نور فطرى آنان بردارند ، و به اين ترتيب نور فطرى چيزى مىيابد كه از طريق وحى الهى تكميل و تقويت مىشود ( نور على نور ) . بنابراين براى دستيابى به اخلاق اسلامى و دريافت حقيقى آن ، فرد مسلمان هم نيازمند به شناسائى نظرى و عقلى معانى و مفاهيم و مسائل اخلاقى است و هم نيازمند به معرفت جنبهء عملى اخلاق چنان كه در قرآن مجيد و احاديث اسلامى آمده است ، از جمله مسائل نظرى اخلاق يكى اين است كه معيار فعل اخلاقى چيست ؟ فعل اخلاقى : معيار تشخيص فعل اخلاقى از فعل عادى و فعل طبيعى چيست ؟ و به عبارت ديگر فعل اخلاقى با فعل غير اخلاقى چه فرقى دارد ؟ فعل طبيعى ناشى از جلب نفع و دفع ضرر است مانند غذا خوردن و فعّاليّتهاى زندگى عادى . اين كارها نه قابل ستايش است و نه نكوهش . صفات و ميلها و انديشه هائى هم كه به اين كارها مربوط است طبيعى است و قابل ستايش و نكوهش نيست ، در اين كارها انسان با حيوانات مشترك است . امّا فعل اخلاقى ، كه مفهوم ارزش را در خود نهفته دارد ، و صفت يا انديشه اى كه به آن مربوط است قابل ستايش است مانند