--> نگذاشت ودر امر أولاد أو برخلاف حق أو برفت . » عمر بينديشيد وگفت : « با عايشه چه سازم كه با وى در كار امّ كلثوم سخن كرده‌ام ؟ » عمرو گفت : « من أو را خاموش كنم وتو را بر آن زن كه از دختر أبو بكر بهتر است ، دلالت كنم وأو امّ كلثوم دختر علي بن أبي طالب عليه السلام است كه به دست‌آويز اين وصلت ، با رسول خدا صلى الله عليه وآله نسبت برى . » ونيز عمر ، امّ ابان دختر عتبة بن ربيعه را خطبه كرد . وى نيز از مزاوجتش كراهت گرفت وگفت : « يغلق بابه ويمنع خيره ويدخل عابساً ويخرج عابساً » ؛ يعنى : « درِ سرايش را مىبندد وكسان را از خير ونيكى باز مىدارد وعبوس به سراى مىآيد وعبوس از سراى بيرون مىشود وعبوس را عروس چه بايد ؟ » واز اين جمله اخبار معلوم شد كه جناب امّ كلثوم كه در كربلا وشام حضور يافت ، امّ كلثوم صغرى ، زوجهء عبداللَّه الأصغر بن عقيل است . معلوم باد كه در كتب تواريخ ومحدثين شيعي در باب تزويج عمر با امّ كلثوم ، بيانات مختلفه ومحظورات كثيره وتحقيقات غير لازمه است كه در اين موقع از نگارش آن روى برتافت . همانا مردم شيعي را اين جمله زحمت واحتمال چندين كلفت واجب نكرده است وتمسك به أذيال جنيه يهودية چندان وجوبي ندارد . سيد مرتضى علم الهدى قدس سره در كتاب تنزيه الأنبياء مىفرمايد : « أمير المؤمنين عليه السلام قبول اين مناكحت را نفرمود . مگر بعد از آن‌كه كار به توعد وتهدد ومراجعت ومنازعت پيوست وأسباب فتنه وفساد موجود گشت . » چون عباس عليه الرحمة نگران شد كه پايان كار به وحشت ووقوع فرقت مىانجامد ، از أمير المؤمنين مسئلت كرد كه اين امر را به أو حوالت فرمايد . آن حضرت چنان كرد وعباس ، آن دختر را با عمر تزويج فرمود وآن كار كه بر اين وجه به پا رود ، معلوم است كه نه از روى اختيار ونه از راه ايثار است وشريعت مطهره مباح مىدارد مناكحه از روى اكراه را كه در حال اختيار جايز نباشد ؛ به خصوص اگر منكح اظهار اسلام نمايد وبه احكام وقوانين شريعت متمسك باشد . سهل است اگر مكره وناچار شوند كه قبول مناكحه يهود ونصارى را كنند ؛ جايز خواهد بود إلى آخر الجواب . علامه مجلسي در بحار الأنوار بعد از نگارش برخى اخبار مىنويسد : از زراره ، از حضرت أبى عبداللَّه عليه السلام مروى است كه در باب تزويج امّ كلثوم فرمود : « إنّ ذلكَ فرجٌ غُصِبناهُ » وبه روايتي فرمود : « أوّل فرجٍ غُصِبَ مِنّا أمُّ كُلثُوم » . آن‌گاه مىفرمايد : اين اخبار با حكايت جنيه منافاة ندارد . چه ، آن حكايتى است مكتوم كه جز بر خواص أصحاب خويش معلوم نداشته‌اند ومعنى اين حديث چنين است : « غصبناه ظاهراً » . وشيخ مفيد در جواب مسائل سرويّه مىفرمايد : خبري كه به تزويج كردن أمير المؤمنين عليه السلام دختر خود را با عمر وارد است ، ثابت نيست وطريقهء نقل اين خبر از زبير بن بكار است وزبير آن كس نيست كه در نقل خبر محل وثوق باشد . چه به سبب آن عداوت كه با أمير المؤمنين عليه السلام داشت ، در اخبار خود متهم و -