علوم ديگر نيز چون وسائلى براى رسيدن به معرفت الله‌اند ، هنگام سنجش ميان خود آنها نيز ملاك شرافت و فضيلت اندازه‌ى كارآئى آنان در درك معرفت الله خواهد بود . چون بخشى از علوم خود مقدمه‌اى براى بدست آمدن بخشى ديگرند ، و هركدام آمادگى وصول به علمى را فراهم آرند تا در پايان آن غرض اصلى كه معرفت الله است ، بچنگ آيد . پس هر علمى به مقدار نزديكتر بودنش به معرفت الله فضيلت بيشترى دارد ، و ازين راه توان سنجيد كه علم منطق برتر از علم لغت و نحو است ، و ازين ديدگاه شناخت نفس برتر از شناخت طبيعت است ؛ گواينكه براى سنجش تفاضل علوم ديدگاه ديگرى نيز وجود دارد و آن اندازه‌ى اطمينان به دليل كار گرفته شده در آن علم ، و يا برترى موضوع آن است . و تمامى جهات برترى در معارف الهى متحقق است ، چه برترى موضوع در آن خود آشكار است ، و برترى دليل در آن از اين‌كه براهين اين علم براهينى هستند كه اثبات امرى ضرورى و ازلى و مطلق مىكنند كه بستگى به زمان يا صفت خاصى ندارد ، بخلاف ديگر علوم كه مورد اثبات آنها بهرحال داراى قيدى است و لا اقل قيد « وجود موضوع » را دارد . و اما برترى نتيجه ، بالاتر از نتيجه‌ى اين علم نتيجه‌اى نتواند بود كه عبارت از خير حقيقى و خير خيرات است و سعادت سعادتها . فصل [ 4 ] توضيح بيشترى در بيان اين مطلب بالاترين و تمام‌ترين لذتها شناخت حق و نظر به وجه كريم اوست ، چون لذت تابع ادراك امر لذيذ است و با كم و زيادى آن بيش و كم مىشود ، همچنان كه ادراك نيز با اختلاف مدركات اختلاف پيدا مىكند . آشكار است كه انسان داراى شمارى قوا و وسائل ادراكى است كه هركدام بسوئى كشش دارند ، و لذتشان در رسيدن به آن جهت وسوست كه مقتضاى طبع و فطرتشان است . چرا كه چيزى در جهان هستى بيكاره نيست ، و