فصل چهارم : اوضاع سياسى جهان اسلام در آستانهء جنگهاى صليبى جهان اسلام در آستانهء جنگهاى صليبى با نظام خلافت اداره مىشد و دو خلافت فاطمى و عباسى ، هر كدام بخشى از سرزمينهاى پهناور اسلامى را زير سلطهء خويش داشتند . اما اين هر دو خلافت روزگار پيرى و فرتوتى را سپرى مىكردند و در حقيقت روزهاى پايان حيات خود را مىگذراندند ؛ و هر دوى آنها در دوران موسوم به جنگهاى صليبى بر افتادند . خلافت فاطمى در سال 566 ه به دست صلاح‌الدين ايوبى و خلافت عباسى به سال 656 ه به دست هولاكوخان مغول ساقط شد . اينك خلاصه‌اى از واپسين روزهاى دو خلافت به هنگام يورش صليبها : عباسيان خلافت عباسى كه روزگارى اعظم ممالك اسلامى را در پنجهء قدرت خويش داشت ، در دوران ضعف وناتوانى به سر مىبرد . قدرت خلافت كه پيش از آن به وسيلهء خاندان شيعى آل بويه رو به تضعيف نهاده بود ، در اين دوره تحت تأثير سلاطين سلجوقى قرار داشت . هر چند كه سلاجقه مذهب تسنن داشتند و به خلفاى بنى عباس به ديدهء احترام مىنگريستند ، اما اين كار پيش از آنكه به خاطر مقام خلافت باشد ، براى حفظ موقعيت و توجيه حكومت خودشان بود . خلفا نيز تنها به اين دل خوش بودند كه سلاطين به نام آنها سكّه مىزنند خطبه مىخوانند و تأييد سلطنت خويش را از آنان مىگيرند ، ولى اين چيزى نبود كه گرهى را از كار مسلمانان مورد حملهء صليبيها بگشايد . در هنگام حملهء صليبيها خليفهء عباسى ، مستظهر بالله بود . به روزگار وى صلح و آرامش از قلمرو خلافت عباسى رخت بر بسته و سراسر آن راجنگ وآشوب فرا گرفته بود . در روزگار