قاآنى شيرازى ( 1222 - 1270 ه . ق ) ميرزا حبيب متخلّص به « قاآنى » در شيراز متولّد شد . پدرش ميرزا محمد على شاعر بود و « گلشن » تخلص مىكرد . قاآنى در عهد جوانى سفرى به خراسان كرد و در آنجا به تحصيل علوم و ادبيات و به سرودن شعر پرداخت . در آغاز تخلّصش « حبيب » بود ، سپس به اشارت حسنعلى ميرزا شعاع السلطنه حاكم خراسان تخلّص « قاآنى » اختيار كرد . قاآنى سپس به تهران رفت و در آن ديار از شهرتى بسزا برخوردار شد . قاآنى در قصيده و غزل و مسمّط و ترجيع‌بند مهارت داشت . « پريشان » قاآنى به شيوهء گلستان سعدى است . ديوانش چاپ شده است . « * » در منقبت هزبر السالب ليث الغالب على بن ابيطالب ( ع ) بجز لب تو كزو گفتِ شكّرين خيزد * كه ديده لعل كزو جوى انگبين خيزد عجب ز سادگى سرو بوستان دارم * كه پيش قامت موزونت از زمين خيزد قد تو سرو بود طرّهء تو مشك اگر * ز سرو ماه برويد ز مشك چين خيزد زهر زمين كه فتد عكس عارض تو برو * قسم به جان تو يك عمر ياسمين خيزد هزار بيشه هژبرم چنان نترساند * كه آن غزال غزلخوانم از كمين خيزد ولى به آهوى چشمت قسم كه نگريزم * هزار لجّه نهنگم گر از كمين خيزد بدا به حالت ابليس كاو نمىدانست * كه گوهرى چو تو از كان ماء وطين خيزد بر آستان تو ترسم فرشته رشك برد * به ناله‌يى كه مرا از دل حزين خيزد چو شرح گوهر اشكم دهد بجاى حروف * ز نوك خامه همى گوهر ثمين خيزد چه قرنها گذرد تا قران زهره و ماه 126 * اثر كند كه قران تو بىقرين خيزد

--> ( * ) ديوان حكيم قاآنى ، با مقدّمه و تصحيح ناصر هيرى ، تهران ، 1363 ه . ش