لوامع صاحبقرانى و انگيزهء تأليف آن مجلسى اول ، دو شرح بر كتاب من لا يحضره الفقيه اثر شيخ صدوق ( م 381 ) نگاشته است . نخست روضة المتقين به عربى كه در سال 1063 تأليف شده و در چهارده مجلد چاپ شده و كامل است . مجلد چهاردهم هم شرح مشيخه صدوق است . دوم « لوامع قدسيه يا لوامع صاحبقرانى » كه شرح كتاب من لا يحضر به فارسى است و از مهم‌ترين آثار آخوند ملا محمد تقى مجلسى به شمار مىآيد . تأليف اين اثر ضمن سالهاى 1065 و 1066 انجام شده است . وى در لوامع به جز شرح ، به ترجمهء دقيق روايات پرداخته و در نوع خود ، در مكتب حديثى شيعه ، كارى بديع پديد آورده است . حركت مجلسى اول در تدوين اين دو اثر ، در عصر ميانى صفوى ، سبب شد تا به تدريج فقه استدلالى اصولى ، جاى خود را به فقه حديثى بدهد . نيمى از اين اثر ضمن دو مجلد به سال 1331 قمرى چاپ شده و در چاپ حروفى جديد همان بخش تا كتاب الحج ضمن هشت مجلد چاپ شده است . از نيمه ديگر آن ، تنها از ربع نخست ، نسخه‌اى در مكتبة التسترية در نجف برجاىمانده و از ربع آخر ، براساس گفتهء شيخ آقابزرگ ، خبرى در دست نيست . « 1 » شرحى از خود مجلسى اول دربارهء تأليف اين كتاب و انگيزهء وى در دست است كه در ابتداى نسخهء چاپى هم آمده است : بدانكه چون غرض از كتاب رضاى الهى بود و بسيار خائف بودم و بسيارى از فضلا مبالغه مىنمودند تا عاقبت حضرت سيد المرسلين را و حضرت امير المؤمنين و سيدة نساء اهل الجنّة اجمعين و سيدى شباب اهل الجنّة و سيد الساجدين - سلام الله عليهم اجمعين - را در واقعهء « 2 » طويلى ديدم ، در حالتى كه بيمارى عظيمى روى داده بود و اطباء مأيوس شده بودند به بركت آن واقعه شفا يافتم و حضرت سيد المرسلين صلى الله عليه و آله چند چيزى عطا فرمودند ، از طعام و ميوه بهشت از آن جمله سه سيخ طلا كه كباب بود و هر لذّتى كه تصور نكرده بودم در آن بود و به هركس مىدادم چيزى كم نمىشد و من به حضار مجلس مىگفتم كه ، من مكرر به شما نمىگفتم كه طعام بهشت صدهزار مزه دارد . . . و چون دأب بنده است كه در هر مرتبه‌اى كه در واقعه به خدمت يكى از حضرات معصومين صلوات الله عليهم اجمعين مىرسم ، مدّاحى ايشان به لسان حال مىكنم و ايشان تصديق مىفرمايند ، در

--> ( 1 ) . آقابزرگ ، ذريعه ، 18 / 369 ( 2 ) . واقعه به معناى خواب ديدن .