30 پاره‌اى مسائل دينى - فرهنگى روزگار صفوى در آثار محمد تقى مجلسى مقدمه خاندان مجلسى ، يكى از خاندان‌هاى علمى برجستهء دورهء ميانى و نهايى صفوى است . دو چهرهء برجستهء آن ، يكى مرحوم آخوند ملا محمد تقى مجلسى ( 1003 - 1070 ) « 1 » مشهور به مجلسى اول و ديگرى فرزندش علامه محمد باقر مجلسى ( م 1110 ) هر دو از رجال علم و عمل در اين دوره مىباشند . آن‌ها و فرزندان و نوادگانشان در طى چند قرن ، خاندان بزرگى را تشكيل داده‌اند . مجلسى اول ، كه نزد شمارى از علماى برجستهء اين دوره به مانند ملا عبد الله تسترى و شيخ بهائى شاگردى كرده ، نقشى محورى در رشد علوم دينى در جامعهء ايران داشته و در نهايت فرزندش يكى از اساسىترين نقشها را در شكل‌دهى به علوم دينى و مذهبى اين دوره بر عهده داشته است . تفاوت ميان اين دو عالم ، علىرغم گرايش اخبارگرايى بالنسبه معتدل هر دو ، تمايلات عارفانه و تا حدى صوفيانهء پدر در برابر گرايش‌هاى تند علامه در برابر تصوف و انديشه‌هاى باطن‌گرايانه است . اما در بعد توجه به اخبار و احاديث و مطرح كردن فقه حديثى ، هر دوى آن‌ها روشى واحد را دنبال كرده‌اند . با اين حال ، هر دوى آن‌ها - و طبعا فرزند با تأثير از پدر - تأكيد دارند كه راه وسط را انتخاب كرده‌اند . « 2 » از عباراتى كه از قول مجلسى اول در اين مقال خواهد آمد ، اندازهء وفادارى به اين راه وسط روشن خواهد شد . مجلسى اول ، چندين تأليف برجسته و مفصل دارد كه از آثار خوب دورهء پربار صفوى است . در كنار آن تأليفات كم‌حجمى هم دارد كه به اجمال فهرستى از آن‌ها را بيان مىكنيم :

--> ( 1 ) . در قصص خاقانى ( ولى قلى شاملو ، 2 / 38 ) سال درگذشت وى 1073 آمده است . ( 2 ) . بنگريد به رسالهء مجلسى در پاسخ به سه سؤال در نوشتار : « رويارويى فقيهان و صوفيان در دورهء صفوى » در همين مجموعه .