ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
10
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
آنچه از هر جهة خواهش دارى عرض كن ، ايلچى در جواب عرض كردند كه همين مرحمت مرا كافى است . و از دولت شاهزادهء اعظم و از تصدق فرق مبارك قبلهء عالم از هرچيز و هر جهة مستغنيم . و بعد رخصت حاصل نمود به منزل آمده ، بنه و همراهان را روانهء زنجان كرده ، خود برسم ضيافت در چادر ميرزاى وزير رفتند . در آنجا بهقدر چهار ساعت توقف و به صحبت مشغول بودند . بعد غذا صرف نموده معاودت به منزل و همان وقت روانهء زنجان گرديدند . دو ساعت از روز ششم شهر مزبور گذشته وارد خارج زنجان كه مسافت آن پنج فرسنگ بود گرديده در چادر توقف شد . چون شاهزادهء والاتبار بعهدهء نصرالله خان افشار مقرر داشته بود كه بيست نفر سوار مأموره از زنجان الى تبريز را همراه نموده باشد مشاراليه به همراهى صاحبى ايلچى از زنجان روانهء ارمغانخانه گرديده كه در آنجا سوارهء مذكور را تسليم و معاودت نمايد . همانشب از زنجان حركت ، و صبح يوم هفتم وارد ارمغانخانه گرديدند . مسافت اين راه هفت فرسنگ است ، اما راه بسيار بدى است كه تمام تل و ماهور و جوب و جدول آب و سنگلاخ بسيار دارد . بعد از روز ورود ابراهيم خان بيات با بيست نفر سوار مأمور وارد و چادرى به جهة آنها معين گرديده توقف نمودند . همانشب نيز از آنجا حركت و يوم هشتم وارد آقكند كه ابتداى محال آذربايجان است گرديده ، مسافت اين راه پنج فرسنگ است . بعد از ورود درسرچشمهاى چادر برپا نموده توقف شد . آقكند از محال خلخال ، و حال جزو محال آذربايجان است . صاحبى ايلچى در چادر توقف ، [ كرد ] در همين بين يك نفر غلام سركار شوكتمدار نواب اشرف نايب السلطنه و ولىعهد دولت ايران عباس ميرزا وارد و رقم مرحمت شيم مبارك و مراسلهاى ازجانب جناب ميرزا ابو القاسم وزير « 1 » آورده مضمون اينكه : چون اهالى آذربايجان از مطلق حوالهجات ديوانى خاصه صادريات معاف و مسلم مىباشند يكصد تومان وجه نقد بهجهة ابتياع سيورسات منازل عرض راه از آقكند الى تبريز عنايت شده آن وجه را بازيافت و به مصرف سيورسات خود رسانيده ، منزل به منزل روانهء تبريز شده باشند . صاحبى ايلچى بعد از زيارت رقم مبارك و اطلاع از حكم مقرره ، عريضهاى به خاكپاى نواب اشرف ولىعهد ، و مراسلهاى به جناب وزير الثانى به اين مضمون قلمى و به مصحوب غلامى كه آمده بود انفاذ داشت كه چون حسب الامر قراداد اين است كه سيورسات از رعاياى محال آذربايجان گرفته نشود و در هر منزل خريدارى شود ، استدعا آن است كه بعهدهء احدى از كارگزاران مقرر دارند كه آمده وجه مذكور را تحويل گرفته ، در هر منزل سيورسات خريدارى و تسليم نمايد . بعد از انفاذ عريضه و مراسله الماس بك تفنگچى « 2 » ديوان اعلى كه از دار السطينهء طهران تااين منزل سيورسات چى بود ، بفرمودهء صاحبى ايلچى تكليفى كه شايستهء او بود به او داده ، او را روانهء دار السلطنهء طهران نمودند و آن روز در آن منزل سيورسات را به قيمت اعلا خريدارى و به مصرف
--> ( 1 ) - مقصود ميرزا ابو القاسم قائممقام فراهانى است . ( 2 ) - اين عنوان نيز درست خوانده نشد و معلوم نيست كه تفچى يا تفنگچى كدام است ، قياسا تصحيح شد