ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 59
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
و مرحمت مشهور آن شاهنشاه اعظم درخصوص بخشش نمودن بعضى ولايات ايران كه از براى سركار آن شاهنشاه اعظم هيچ فايده و مصرفى به غير از نقصان ندارد و بخشش كردن آن باعث اين مىشود كه شاهنشاه ايران از آن پادشاه رضامند و خوشنود خواهد شد و آن وقت در حقيقت دوستى و اتحاد دولتين عليتين استحكام كلى پذيرفته خواهد بود . اين دولتخواه را اطمينانى شفقت فرمائيد كه به شاهنشاه خود خاطرجمعى عرض نمايم و از شفقت و مرحمت امپراطور اعظم عذرخواه عفو تقصير خود از آن سركار شده باشم . تا عاليجاه سرگور اوزلى ايلچى بزرگ دولت انگريز كه قبل از اين در ايران مقيم بوده در اينجا حضور داشت خوب بود . دايم اوقات از مراتب مرحمت و شفقت امپراطور اعظم ، اين دولتخواه را خاطرجمعى و اميدوارى مىداد و بسيار اظهار و بيان مىنمود كه از مرحمت و سخاوت امپراطور اعظم بعضى ولايات بخشش خواهد شد . اما بالفعل كه عاليجاه مشاراليه به لندن رفته اين اخلاص كيش در اينجا بىكس و حيران و پريشان مانده نه كسى را مىشناسم و نه كسى مرا مىشناسد . نه احدى نزد من آمد و شد مىنمايد و يقين دارم كه اگر امپراطور اعظم زود به حال اخلاص كيش ترحم نفرمايد ، در اينجا خواهم بر طرف شد ، از خوف پادشاه خودم . باقى از اسم و نام نيك كه امپراطور اعظم در روى دنيا دارد ، متوقع هستم كه چارهء امر مرا او به نيكنامى خود فرموده باشد . حال اميدى كه دارم از خداست و از امپراطور اعظم . زياده عرضى نكردم ديگر امر امر امپراطور است . » « 1 » نامه مذكور را جنرال اوروف يكى از دوستان ايلچى به روسى ترجمه مىكند و تسليم بساناويچ مىنمايد . پس از ارسال اين نامه ، ميرزا ابو الحسن خان روزها را به تماشاى كتابخانه ، موزه و عمارات قديمى شهر مىگذراند . و از كارخانهها ديدن مىكند . ميرزا هادى بادقت ديدههاى خود را شرح مىدهد . مادر پادشاه چندين مرتبه به احترام ايلچى و همراهان ميهمانىهاى بزرگى برقرار مىكند . روز سهشنبه بيست و سوم رمضان المبارك 1230 ه . ق . دانشجويان ايرانى ، ميرزا صالح شيرازى و دو ميرزا جعفر و ديگران كه از طرف عباس ميرزا عازم لندن بودند در پتربورغ با ايلچى ملاقات مىكنند و ايلچى به جهت آنها جاومكان مهيا و مهماندار تعيين مىكند . آنها پس از ده روز توقف در پتربورغ عازم لندن مىشوند و ميرزا ابو الحسن نامهاى به وسيله ايشان به جهت سرگور اوزلى ارسال مىدارد . در روز دهم شهر شوال 1230 نامهاى از امپراطور در جواب نامه ايلچى به قرار زير مىرسد : « عالىجاه . حشمت دستگاه ، ايلچى بزرگ و وكيل و مختار كل از جانب دولت عليه ايران ، ميرزا ابو الحسن خان ، در زمان بهجت نشانى كه داخل شهر پاريس گرديده بوديم ، جنرال مايور بساناويچ وارد و مراسلهء مرسولهء آن عاليجاه را آورده ، تبليغ كرده ، مطالعه نموديم . از مضامين آن چنين مفهوم گشته كه آن عاليجاه بهخصوص تأخير و تعويق اجراى رسالت و وكالت خود و اتمام امور محوله اضطراب بههم رسانيده ، تشويش دارد . تعويق و تأخير اين مقدمه از جانب آن عاليجاه نبوده ، ما نيز كم از او قلبا
--> ( 1 ) - همين كتاب ص 189 - 190 .