ميرزا هادى مىافزايد چون طغيان و استعداد ناپلئان باعث وحشت و تشويش اهالى انگريز شده بود و گوش‌زد سرگور اوزلى و لاردوالپول گرديده بود كه مستر آلس كه از دولت آنها به ايران آمده وجه مستمرى قراردادى دولت انگريز را كه به دولت عليه ايران مىدادند موقوف داشته از راه واهمه روزى هر دوى آنها نزد صاحبى ايلچى آمده ، مذكور نمودند كه ما حكيم صاحب انگريز را روانهء دولت عليهء ايران مىنمائيم و نوشتجات به مستر موريه ايلچى دولت انگريز قلمى خواهيم نمود كه وجه مستمرى را برقرار دارند . از آنجا كه صاحبى ايلچى هميشهء اوقات ايشان را ابن الوقت مىدانستند در جزء فرمودند كه دوستى و اعانت دولت انگريز به دولت عليه ايران به‌علت ناپليان است . . كه هروقت اغتشاش واقع مىشود آنها در دادن وجه اغماض به هم مىرسانند . از اينجا ابن الوقتى ايشان ظاهر مىشود » « 1 » به هر صورت با اصرار بسيار سرگور اوزلى و لاردوالپول ، ميرزا ابو الحسن خان تصميم مىگيرد كه عازم پتربورغ شود . او روز 15 جمادى الثانى 1230 به علت نبودن امپراطور در پتربورغ بدون تشريفات خالص وارد شهر پتربورغ مىشود . ناگفته نگذارم كه ميرزا هادى در هنگامى كه در مسكو و در پتربورغ توقف مىكنند فرصتى مىيابد تا يك بررسى كلى دربارهء آداب و رسوم و جغرافيا و جزاير و شناخت تاريخ پادشاهان و اقوام روسيه بكند كه اين قسمت از كتاب ميرزا محمد هادى جزو تحقيقات جالبى است كه در آن روزگار ، بادقت و ظرافت دربارهء روسيه نوشته شده است . ميرزا هادى در اين مورد مىنويسد : « قاعده‌ها و قانون‌ها در ميان ايشان بسيار است كه مادام كه آدمى بيست سال در ميان آنها توقف ننمايد و با آنها معاشرت ننمايد بلديت كلى از احوال‌واطوار آنها به هم نمىرساند . « 2 » ميرزا ابو الحسن خان در روز سوم ورود به پتربورغ با سرگور اوزلى ملاقات مىكند و در همان هنگام آقا بيك دربندى به منزل ايلچى وارد مىشود و اظهار مىدارد : « كه بر شما لازم است كه دوىمايور را كه نايب وزير است ديدار كرده باشيد . اين معنى بر طبع ايلچى گران آمده بسيار متغير شدند . او را قدرى آزار كردند و از اين جهت اوقات بر صاحبى ايلچى بسيار تلخ بود . » « 3 » در روزهاى اول و دوم رجب 1230 سرگور اوزلى بار ديگر با ايلچى ملاقات مىكند ، و مىگويد كه چون مستر آلس عهدنامهء جديدى را امضاء كرده است مأموريت من پايان يافته من دو سه روز ديگر زياده توقف در پتربورغ نمىكنم و روانه لندن خواهم شد . صاحبى ايلچى دريافتند كه اينكه اوزلى بارها مذكور مىكرد مادام كه امر محوله به شما صورت نوعى به هم نرساند من از پتربورغ روانهء لندن نمىشوم و البته شما داخل شهر پتربورغ شويد كه من چنين‌وچنان خواهم كرد ، همه فريب بوده ، و مىخواسته كه صاحبى ايلچى به شهر آمده باشد و او روانه لندن شده باشد . » « 4 » بهرحال سرگور اوزلى روز سوم رجب عازم پتربورغ مىشوند و ميرزا ابو الحسن خان به انتظار ورود امپراطور روزشمارى مىكند .

--> ( 1 ) - همين كتاب ص 128 . ( 2 ) - همين كتاب ص 181 . ( 3 ) - همين كتاب ص 182 . ( 4 ) - همين كتاب ص 185