آن طرف رودخانه برساند . بهرزحمتى بود خودشان را به آن طرف رودخانه رسانيدند . » « 1 » [ انعقاد مصالحه با حضور سر گوراوزلى ، نمايندهء دولت روسيه و قائم مقام فراهانى ] موريه گويد : « پس‌از آنكه از رودخانه عبور نموديم ديگر ، ما در خاك روس بوديم » « 2 » تا اينجا معلوم شد كه سر گوراوزلى و نمايندهء دولت روسيه نتوانستند موافقت عباس ميرزا را براى حضور در مجلس مذاكرهء صلح بدست بياورند ، از آن‌روى سيد الوزرا ميرزا ابو القاسم قائم‌مقام فراهانى بجاى عباس ميرزا نمايندگى ايران را در اين مجلس مذاكره صلح قبول كرد . همهء تواريخ آن روزگار و تحقيقاتى كه در اين مورد كرده‌اند تنها نوشته‌اند كه قائم‌مقام در مجلس مذاكرهء صلح شركت كرد و نتيجه‌اى گرفته نشد . اما آنچه در اين نوشته مهم است اين است كه خوشبختانه خلاصه‌اى از متن سخنرانى قائم‌مقام كه در اين مجلس مذاكره ايراد كرده و نيز صورت پيشنهاديكه از طرف دولت ايران در مورد برقرارى صلح به روسيه پيشنهاد شده ، به خط قائم‌مقام در دست است كه براى روشن شدن گوشه‌اى از تاريخ روابط ايران و روسيه ، ارزشمند و درخور ضبط است . قائم‌مقام مىگويد : « چون برحسب فرمان همايون ، خديوزمان ، خداوند جهان ، شاهنشاه ملك‌بخش ملك‌ستان خلد الله ملكه نواب مالك رقاب شاهزاده اعظم افخم وليعهد دولت جاويد قرار ايران را اذن و اختيارى كلى بود كه بنحويكه نفس مقدس شاهنشاهى حاضر و ناظر باشند با جناب مجدت نصاب سردار باوقار عساكر روسيه ينارال ( ژنرال ) ليندنايه نيكولاى روليخوف درقرار امور مسالمت و التيام دولتين ايران و روس گفتگو فرمايند و جناب مجدت نصاب سردار معزى اليه خواهش نمود كه از طرفين وكلاء معتمد مختار معين و مكالمهء مسالمه در سرحد ملك محروس واقع شود ، عليهذا بندهء درگاه جهان‌پناه خسروى اقل اخلاف دودمان مقدس نبوى ابو القاسم حسينى از قرار اختيارنامهء مبارك ، كه به مهرمهر آثار حضرت مالك رقابى مزين است ، از طرف ذيشرف دولت ايران به وكالت كلى معين گرديد كه ، به‌اتفاق عاليجاه عزت‌پناه صديق مصلحت كيش نيكولا مستر موريه سكلدار انگليس در محل موسوم به اصلاندوز ، با عاليجاه بلند جايگاه شهامت و فخامت پناه ينارال حق وردوف كه از جانب دولت بزرگ روس به وكالت و اختيار كلى مخصوص بود ، به‌استحضار عالىشان ، عزت‌نشان ، دبير آگاه نكته‌دان ، كولنجسكى بولوانيچ ناظم دفترخانه اروسيه در امور صلح و صلاح دولتين عليتين گفتگو نمايد . » « 3 » .

--> ( 1 ) - محمود محمود كتاب يادشده ص 117 . ( 2 ) - پيش از ضبط خطابهء بالا سوادنامهء ديگرى از ميرزا ابو القاسم قائم‌مقام ثبت است كه در مورد استرآباد نوشته شده و براى آنكه اين نامه از نابودى نجات يابد متن آن را در زير مىآوريم : « مراسلهء شريف به ساعتى مسعود ، رسيد . و مايهء نشاط دل و انبساط خاطر شد و مژدهء انتظام امر استرآباد ، شريف و وضيع را شكرگزار كرد . اگرچه از قراريكه مرقوم داشته بودند فتنهء عظيمى برپا شده ، كه نزديك به آن بوده كه رخنه در خانهء اصلى دولت قاهره شود ، اما قوت طالع همايون شاهنشاهى بعون الله تعالى زايد بر آن است كه بواسطه اين گونه امور خلل و فتورى در كاخ دولت قويم بهمرسد . جناب اقدس الهى را نظر لطفى خفى هست كه هميشه سد اين رخنه‌ها و دفع اين فتنه‌ها موقوف به او است و خواهد بود . حدوث اين وقايع در معنى تنبهى است كه مردم را ديدهء اعتبار گشوده گردد و پايهء الطاف سبحانى را دربارهء شاهنشاه اسلام بالمشاهده معلوم نمايند . و السلام . » ( 3 ) - نسخهء خطى متعلق به نگارنده .