ميرزا محمد هادي علوى شيرازى

پيش درآمد 50

سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )

قائم‌مقام بدنبال ضبط خطابهء بالا مىافزايد كه : « بتاريخ روز جمعه دوم شوال المكرم مجمع گفتگو منعقد و وكلاء جانبين مجتمع گرديده ، عاليجاه ينارال ( ژنرال ) فتح باب سخن نموده ، شروط مصالحهء دولتين و منافع آن را از جانب دولت بزرگ روس به نحويكه در ذيل نموده و مفصل است تقرير كرد . شروط مصالحه اول : آنكه هر يك از ولايات كه بالفعل در تصرف عساكر هر يك از دو دولت است كماكان در تصرف خودشان باشد . دويم : آنكه حدود مملكتين از هر جا كه امروز در تصرف دارند معين و نوشتهء ممهوره از جانبين يادداشت شود . سيم : آنكه املاك و رعايائى كه حال در تحت اختيار دولتين است در تصرف خودشان باشد ، و بعد از اين ، گريختهء در يكديگر را نگاه ندارند . چهارم : آنكه بعد از انجام امور صلح و التيام ، ايلچى دولتين به پاى تخت برود . منافع دولت ايران از دوستى دولت روس اول : آنكه سلطنت همايون اعليحضرت قبلهء عالم و عالميان روحى فداه را تصديق نمايند . دويم : آنكه ولايت‌عهد حضرت مالك رقابى را قبول كنند . سيم : آنكه هر وقت نواب شاهزادهء اعظم را ضرورتى باشد در امر او و امداد مضايقه ننموده ، امر ولايت‌عهد ايران را در ممالك ايران دايم و قايم سازند . چهارم : آنكه قوافل و تجار ايران و روس از طرفين ، در ولايات روسيه و ملك محروس آمد و شد كنند . قائم‌مقام در مورد اين شروط مىنويسد : « بندهء درگاه نيز شروط دوستى و نفع دوستى دولت عليهء ايران را با دولت روس بدين وجه اظهار نمود : شرط دوستى آن است كه بايد دشمنى از ميانه برخيزد ، و مايهء دشمنى در ميانه دو دولت همين بود كه عساكر روس بعد از زوال ملك جناب خاقان مغفور از حدود ملك خود تجاوز نمود قدرى از ولايت ايران را متصرف شدند حال كه كار مصالحه در ميان است . بايد سرحد مملكتين به هر جا كه از قديم الايام بوده قرار يابد . و هر يك از دولتين به قاعدهء انصاف ملك خود را مالك شده ، تجاوز از حدود جايز ندارند . تا بواعث نفاق از ميانه برخيزد و لوازم وفاق به‌ميان آيد . اول : نفع دولت روس از دوستى دولت عليه ايران هم اين است كه حاصل ملك‌گيرى و ملك‌دارى از سه چيز بيرون نيست . بلندى نام ، تحصيل مال ، و وفور عساكر . و حال كه اينحد ولايت كه لاينفع به دولت ايران واگذار شود منافع ثلاثه در ضمن آن مستحق است . دوم : اعتبار تجار دولت روس از همين گرفتن و دادن در تمام عالم يك بر هزار خواهد افزود . [ سوم ] : هرچه از ايران به تصرف اين ولايت تا حال از آنجا به مشقت ضبط نموده‌اند بىتحمل زحمتى به‌خوبى عايد آنها مىتواند شد . و هر وقت هم ضرورتى حاصل شود