ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 39
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
عهدنامهء صلح بين دربار ايران و روسيه از ضروريات است . شرايطى كه هر يك از دو طرف مىنمايند به هيچوجه با يكديگر نمىسازد و از طريق صلح مرحلهها دور است . به همين جهت هر نوع مذاكراتى كه در محل بين طرفين به عمل آيد بهطول خواهد انجاميد و دولتين را هر گز به يكديگر نزديك نخواهد كرد . » « 1 » جنرال گاردان در نوشته خود اضافه مىكند : « با اين بىاطلاعى از اخبار سياسى ، نمىدانم اصرار روسها را در تعرض به ايران ، برچه حمل كنم . جز اينكه بگويم خيال ايشان اين است كه بهسرعت از جانب ايران آسودهخاطر شوند و شايد اگر بتوانند از حصول نتيجه ، ايرانيها را برضد عثمانيها به جنگ وادارند . » « 2 » « 6 » در مكاتبى كه از عباس ميرزا و پاسكويچ ديدهام همواره فرماندهان روسى يكى از خواستههايشان در شرايط صلح گلستان و تركمنچاى اين بوده ، است كه قواى ايران را براى حمله به عثمانيها بسيج دارند . پرداختن به اين مهم در اينجا موردى ندارد . گاردان پيشبينى كرده است كه اگر فرماندهء روسيه جنگ را برعليه ايران آغاز كند و دولت فرانسه بخواهد كمكى به ايران بدهد بهتر آن است كه اين قواى از صفوف پياده و توپخانه و سواران تفنگدار مركب باشد » « 2 » گاردان بهدنبال مطالب خود مىافزايد : « در تاريخ 12 اكتبر ( 12 روز پيش از تحرير نامه ذكر شده ) به صاحب منصبان فرانسوى كه مأمور خدمت شاهزاده عباس ميرزا شدهاند ، امر دادم كه در صورت بروز جنگ ، بين روسيه و ايران به طهران بيايند و از لاژار تقاضا كردم كه در واداشتن شاهزاده به حفظ بىطرفى در حال حاضر سعى بليغ به خرج دهد . » « 3 » بنابه نوشتهء گاردان روز 10 اكتبر فرماندهء سپاه روسيه « مركز اردوى خود را به - نزديكى اوچكليسا ( اوچميازين ) كه در دو فرسخى ايروان است و از اين شهر ديده مىشود » « 4 » مىآورد . و روز 12 اكتبر جنرال گاردان افسران تحت نظر خود را از مركز سپاه عباس ميرزا به طهران فرامىخواند تا در بروز جنگ دست به عمليات جنگى نزنند . با اين دستور جنرال گاردان ، بهيكباره اميدهاى عباس ميرزا از وعدههاى پوچ فرانسه برباد مىرود . روز سيزدهم اكتبر هنگامىكه عباس ميرزا « از عمليات اكتشافى در نزديك ايروان برمىگردد در خاك ايران به يك دسته از سوارهنظام روسى برمىخورد و از طرف ايشان مورد حمله قرار مىگيرد . و چند نفر در اين گيرودار كشته مىشوند . » « 5 » جنرال گاردان اضافه مىكند كه « در 26 اكتبر خبر رسيد كه روسها به يكى از قصبات نزديك ايروان حمله كردهاند ، قشون ايرانى نيز بدون حصول نتيجه بر ايشان
--> ( 1 ) - مأموريت گاردان ص 113 . ( 2 ) - مأموريت گاردان ص 113 . ( 3 ) - مأموريت گاردان ص 113 . ( 4 ) - مأموريت گاردان ص 113 . ( 5 ) - مأموريت گاردان ص 113 . ( 6 ) در اين مورد نظر گاردان كاملا صحيح است . چراكه در بيشتر مكاتيبى كه از فرماندهان روس خطاب به عباس ميرزا دردست است همهجا سعى مىكنند كه عباس ميرزا را اغفال كرده كه با عثمانيها درگير شود تا خود آنها در اين ميان به خواستهها و نظرهاى خود برسند . به اين موضوع در مقدمهء مكاتيب عباس ميرزا پرداختهام .