ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 38
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
به ايران ، مىنويسد : « آقاى مارشال ، مسيولاژار منشى سفارت را فرستادم تا درباب مضمون مراسلهاى كه در تاريخ دوم سپتامبر گذشته به من نوشته و در آن اظهار داشته بوديد ، كه اگر ايران فورا به عقد صلح با حضرت اجل بدون واسطه فرانسه حاضر نشود به خاك آن تعرض خواهيد نمود ، مطالبى محرمانه بهعرض عالى برساند . اگر بر خلاف انتظار من اظهارات لاژار تصميم شما را تغيير ندهد وظيفه خود ميدانم كه بهاطلاع حضرت اجل برسانم كه چون ايران متحد اعليحضرت امپراطور و پادشاه معظم من است و اعليحضرت ناپلئون كبير ولاياتى را كه قشون روس حاليه متصرف شده جزء لاينفك ايران دانسته هر نوع حملهاى كه به خاك ايران از طرف قواى روس به عمل آيد در حكم توهين و تعرض به دولت متبوع من است . با سابقهايكه به مراتب دانش و حزم حضرت اجل حاصل است گمان مىكنم كه اگر حضرت اجل قبل از مبادرت به اقدامى برضد ايران ، انتظار نتيجهء مذاكرات بين اعليحضرت امپراطور معظم من ، و اعليحضرت امپراطور كل روسيه را بكشد بهتر است . چه ، در صورتى خلاف مسئوليتى را برعهده خواهند گرفت كه يقينا دربار عظيم الشأن فرانسه و روسيه را به مذاكرات ناپسند واخواهند داشت . با اداى وظيفهء احترام . . . ژنرال گاردان . » « 1 » ژنرال گاردان خطاب به وزير روابط خارجهء كشور خود ، دربارهء بروز جنگ ، و علت خشمناك شدن عباس ميرزا از جنرال گودوويچ ، مىنويسد : « عاليجنابا . . . بهعرض عالى مىرسانم كه لاژار در 17 ماه عازم شد و از اردوى عباس ميرزا خواهد گذشت . جناب صدراعظم فرمانى به او داده است كه شاهزاده وليعهد به امر شاه درباب امور مربوطه به مأموريت لاژار با او موافقت كند . و به او اختيارات تامه بدهد . تا در صورتى كه مارشال گودوويچ را به متاركهء جنگ وادارد براى امضاى تعطيل جنگ اختيار داشته باشد . من هم به همين قصد به او اختيارات تام دادم . عباس ميرزا چون از لحن مراسلهء مارشال گودوويچ سخت خشمناك شده به دربار اطلاع داده بود كه جوابى به آن نخواهد نوشت . ولى من به صدراعظم توصيه كردم كه به شاهزاده دستور داده شود كه به مارشال مراسلهاى بنويسد و چنانكه شايسته است به او جواب بدهد و بهگويد كه اطلاعاتى كه او درباب اوضاع حاليه ايران نوشته حقيقتى ندارد . و مبنى بر معلومات واهى است . جناب ميرزا شفيع نظر مرا پسنديد و از لاژار تقاضا كرد كه شاهزاده عباس ميرزا را به هر نحو شده است برسر تصميم بياورد . بنابر آنچه جناب ميرزا شفيع به من گفت ظاهرا مراسلاتى كه به كنت رمانروف و مارشال گودوويچ نوشته با لحنى بسيار خوب نوشته شده ، و مضمون آنها مقرون به عقل و مبتنى براساس صحيحى است » « 2 » به دنبال آرام كردن عباس ميرزا ، بار ديگر ژنرال گاردان به وزير خارجهء خود يادآور مىشود كه « مجددا خاطر عالى را به اين نكته متوجه مىسازم كه وساطت اعليحضرت امپراطور ما براى عقد
--> ( 1 ) - مأموريت ژنرال گاردان در ايران ص 112 . ( 2 ) - همان كتاب ص 113 .