ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 34
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
ورود ملكم به خليج فارس ، روزبهروز بر نگرانى گاردان مىافزود و چون خود نمىتوانست ، در اين مورد تصميمى اتخاذ كند پيوسته تمام وقايعى كه بر او در ايران مىگذشت به وزير روابط خارجه كشور خود اطلاع مىداد . در اين ميان بار ديگر فرستادهء امپراطور روسيه عازم ايران شد و با مواد دو نامهاى كه به عباس ميرزا و وزير او ميرزا بزرگ « 1 » نوشته بود خاطرنشان كرده بود كه هر چه زودتر يا سفيرى براى مذاكره معلوم شود يا خود را آماده حملهء روسيه كند . بار ديگر جنرال گاردان در تاريخ سوم اكتبر 1808 م ( 12 شعبان 1273 ه . ق . ) خطاب به وزير خود مىنويسد : « دربارهء ايران با اعتماد و اطمينانى كه من از روى مراسلات مارشال گودوويچ دادهام تسكين خاطر حاصل كرده ، چه ، مارشال گودوويچ قبول نموده است كه قواى خود را ، مادام كه قشون ايران به تعرض مبادرت ننمايند و فتحعلى شاه برقرار سابق در تصميم خود برضد انگليس پايدار بماند از عمليات جنگى بازدارد . اعليحضرت فتحعلى شاه با استحضار اتحاد محكمى كه بين اعليحضرت امپراطور فرانسه و . . . امپراطور روسيه برقرار است اطمينان دارد كه الكساندر امپراطور روسيه ، بدون ايراد اشكالى ، توسط پادشاه معظم متبوع ما را در حل اختلافات بين ايران و روسيه خواهد پذيرفت ، و معاهدهء صلح بين ايران و دربار سنپترزبورگ در پاريس صورت خواهد گرفت » « 2 » . . قاصدى كه از طرف مارشال گودوويچ روانه شد ، به تبريز رسيده است ، و مراسلاتى را كه او حامل بوده ، شاهزاده عباس ميرزا فورا بهوسيلهء سوارى به طهران فرستاده ، ملاحظهء اين مراسلات اساس جميع تصورات دربار تهران را متزلزل ساخته ، و اعليحضرت و وزراى او را دچار وحشت غريبى نموده است . صدراعظم فورا مرا احضار كرد و مراسلهاى را كه مارشال به عباس ميرزا و وزير او ميرزا بزرگ نوشته بود به من نشان داد . . . به من گفت كه كنت گودوويچ در مراسلات خود صريحا اظهار داشته است كه امپراطور الكساندر از قبول وساطت فرانسه سرپيچيده و در دفعهء آخر به اطلاع دربار تهران رسانيده است كه اگر اعليحضرت شاه يا شاهزاده عباس ميرزا بدون فوت وقت ، نمايندگان خود را براى امضاى معاهده نفرستند به خاك ايران حملهور خواهد شد » « 3 » در ضمن مىافزايد دولت روس در نظر دارد خط مرزى سرحد دو دولت را « تا ساحل آرپاچاى و كولاوارس به سمت جلو آورده و نتيجه قبول آن تسليم شهر و ناحيهء ايروان و اوچمياذين ( اوچ كليسا ) است از طرف ايران . با اين پيشنهاد بنابه اظهار صدراعظم ، دولت روسيه با استقلال ممالك حاضرهء ايران كه اعليحضرت ناپلئون بهموجب مادهء دوم معاهده آن را ضمانت كرده ، لطمه وارد مىنمايد . اعليحضرت فتحعلى شاه حقا انتظار دارد كه بهموجب اين ماده و مواد سوم و چهارم همين معاهده شما بايد همانطورى كه شايسته شأن يك نفر سفير پادشاهى كه به وفاى عهد مشهور است مارشال گودوويچ را واداريد كه نظريات خود را نسبت به ايران
--> ( 1 ) - ميرزا بزرگ - ميرزا عيسى خان فراهانى معروف به ميرزاى وزير و ميرزا بزرگ پدر ميرزا ابو القاسم قائممقام فراهانى . ( 2 - 3 ) - همان كتاب صفحه 104 .