توقف ملكم نماينده دولت بريتانيا در خليج فارس مىنويسد : « من نيز همان‌طورى كه اعليحضرت بيان كرد مطمئنم كه ملكم براى مستحضر كردن حكمران كل هند از جريان حوادث خليج فارس خارج شده ولى جهازات انگليسى هنوز در آنجاست . » « 1 » نكات زير اين مطلب را تأييد مىكند . گاردان به‌دنبال مطلب خود مىافزايد : « اطمينانى كه ما به نفع ايران پيش امپراطور روسيه خواهد كرد . با وجود اين ، كه گمان من اين است كه از فتحعلى شاه هيچ حركتى كه مخالف ميل فرانسه باشد سر نخواهد زد » « 1 » در اينجا به چند نكته بايد توجه داشت : اول اينكه جاى تعجب است كه دولت فرانسه كه كوتاه‌ترين قدمى دربارهء ايران برنداشت ، باز توقع راه عبور از ايران به هند را داشت و نيز خواستار آن بود كه پس از اينكه خود قرارداد تيلسيت را كه خلاف عهدنامه فيكن‌اشتاين بود با دولت روسيه امضاء كرده بود باز ايران با مواد 16 گانه قرارداد فين كن اشتاين با او عمل كند . دوم جاى تعجب است كه فتحعلى شاه با آشكار بودن پيمان‌شكنى دولت فرانسه باز به انجام خواسته‌هاى آن‌ها اهتمام دارد . براى تأييد اين مطلب بجاست كه باز قسمتى از نامه گاردان را مطالعه كنيم « ميل قلبى شاه [ ايران ] اين است كه ديگر با روس‌ها كه از او قوىترند دست به كار جنگ نزند . اوضاع نظامى عباس ميرزا هنوز چنان‌كه بايد قوامى نگرفته ، و تمام سعى شاه بر اين است كه به وسيلهء اعليحضرت امپراطور ما بدون محاربه‌اى به پس گرفتن ولاياتى كه حاليه تحت تصرف روسهاست موق آيد . در باب مردم اين ولايات فتحعلى شاه در اشتباه است اگرچه اين مردم از سلطهء روسيه مىنالند ولى شايد آن را بر قيد استيلاى مستبدانه ايران ترجيح مىنهند . و آرزويى جز تحصيل استقلال ندارند . چه ، طبع سركشى و طاغى ايشان زير بار قبول هيچ نوع حكومت خارجى نمىرود ! ! » « 2 » در اين مورد نظر گاردان درست نيست چرا كه ميرزا هادى علوى مىگويد « مردم گرجستان سخت در عذابند و شاهزاده‌هاى آن‌ها در زندان‌ها به‌سر مىبرند و روز و شب به دوام دولت شاهنشاه ايران مشغولند . » « 3 » گاردان كه كم‌كم دارد به نارضايتى فتحعلى شاه از فرانسه پى مىبرد در پايان نامهء خود مىنويسد : « فتحعلى شاه نمىتواند راضى به استعمال قواى قهريه جهت راندن روسها از آن ولايت شود . و قطعى است كه اگر به وساطت اعليحضرت امپراطور ما ، اين ولايات به او برنگردد او به‌ميل زير بار قبول تقاضاهاى فرانسه نخواهد رفت » « 4 » روابط ايران و جنرال گاردان و همراهان او را جنرال گاردان به‌طور دقيق براى وزير روابط خارجه خود مرقوم داشته است و ما آنچه كه مربوط به موضوع صلح بين ايران و روسيه بود و وساطت آن را ناپلئون و كارگزاران او قبول كرده بودند به‌طور اختصار از نظر گذرانيديم . اينك مىپردازيم به عاقبت اين جريان و خروج جنرال گاردان از ايران .

--> ( 1 ) - همان كتاب ص : 95 تا 100 . ( 2 ) - همان كتاب از ص 102 تا 103 ( 3 ) - همين كتاب ص 27 - 28 . ( 4 ) - مأموريت گاردان در ايران . 103 .