ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 30
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
غائى آن ، كاملا بروفق مرام ايشان خواهد بود . » « 1 » در اينجا جنرال گاردان در مورد نظر فتحعلى شاه دربارهء قبول صلح به وزير روابط خارجه خود نوشته است : « بايد از حق نگذشت كه اعليحضرت فتحعلى شاه درباب اتحاد كردن با دو دولت درجهء اول اروپا و اقدام به هر نوع عمليات شديدى برضد انگليس كه نفع عمومى اقتضا كند فوق العاده مايل و جدا ساعى و عازم است . ميرزا شفيع هم كه مأمور ابلاغ رأى ملوكانه است در اين امر با شاه همعقيده و داراى همين قسم افكار است . » « 2 » ژنرال گاردان با گزارش خود ، نامهاى از صدراعظم ايران ، كه بهعنوان وزير روابط خارجهء فرانسه نوشته ارسال داشته ، و اضافه كرده است كه متن نامه چنين است : « عاليجاها بلند جايگاها جلالت و نبالتانتباها مجدت و نجدت اكتناها عمدة الكبراء الفخاما . چون بناى دوستى و سازش فيما بين دولتين عليتين استقرار پذيرفته و امر اتحاد و يگانگى بين الجانبين به نوعى كه تصور سر موئى مغايرت نتوان نمود صورت انتظام گرفته بر هواخواهان هر دو حضرت لازم است كه يكديگر را از اوضاع و اخبار مملكتين اخبار و مطالب و مهماتى كه دارند از روى كمال يكجهتى نگاشته خامه اظهار سازند . بنابراين در اين وقت كه حامل مراسله روانه بود اظهار مىشود كه از قرارى كه معلوم گرديده و نوشته نيز از ينارال فوزيمارشال غراف گداويچ رسيده ، فكر و خيال جماعت روس آن است كه حدود و ثغور ولايات روس و ايران بعد از مصالحه از اين طرف گرجستان و داغستان معين شود ، و حال آنكه بر همهء خلق عالم ظاهر است كه از قديم الايام ، ولايات مزبوره داخل خاك ايران ، و رأس الحد مملكت ايران و روس از آن طرف مزدوك بوده ، دوستدار جواب نوشتهء عالىجاه غراف گداويچ را به مشورت عالىجاه رفيع جايگاه عزت و مجدت دستگاه عمدة الكبراء المسيحيه جنرال گاردان خان مرقوم و اين مطلب را بر او ظاهر و معلوم ساخت ، كه اعليحضرت قدرقدرت ، قضامهابت ، پادشاه ذىجاه افخم ، شهريار با اقتدار اعظم ، امپراطور نيكو اطوار فرانسه از جانب مرحمت جوانب اعليحضرت ظل الله پادشاه جهانپناه روحى فداه ، وكيل و قرارداد امور اين ثغور و حدود را كفيل است ، مادامى كه از حضرت امپراطورى قرارداد امر ايران نشود مصالحهء اين دولت عليه با سردار جماعت روسيه امكان نخواهد يافت و بهرچه حضرت امپراطور معظم اليه مصلحت داند بناگذارى نمايد . اولياء اين شوكت بهيه راضى خواهد بود و قبول خواهند نمود . طريقه آن است كه در اين وقت كه عاليجاه رفيع جايگاه عزت و سعادت همراه فخامت و مناعت اكتنا عمدة الخوانين عظام ، عسكر خان از جانب دولت ايران ، و عاليجاه رفيع جايگاه متانت و فطانت اكتنا نجدت و نبالت انتباء ، عمدة الاكابر المسيحيه موسى كنت تالستاى از جانب دولت روس در دار الملك پاريس هستند در حضور حضرت سپهر مرتبت ، امپراطور نيكواطوار اعظم ، گفت و شنيد نموده ، قرار مصالحهء اصليه به رأى وارده حضرت معظم اليه داده شود كه هر يك از دولتين ايران و روس ملك قديم خويش را مالك بوده ، تداخل در مملكت يكديگر ننمايند ، و چون وقوع اين مصالحت و وصول خبر آن نظر بهبعد مسافت طول خواهد داشت و رأى و اداره عالىجاه بلندجايگاه شهريار
--> ( 1 ) - « جنرال گاردان » 92 - 93 . ( 2 ) - همان كتاب همان ص .