ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
243
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
قرار گرفته بودند . صاحبى ايلچى كه وارد شدند ، جمعى بزرگان در آنجا بودند . سر راه آمده ، به احترام تمام صاحبى ايلچى را استقبال كرده ، داخل نمودند خانهاى بود بسيار وسيع و خوش وضع ، دو سه طبقه زينت و آرايش و نقش نگار بسيار داشت . باغات و اشجار و آبهاى جارى و عمارات عالى در حوالى و حواشى آن بسيار بود . بعد از زمانى پيشخدمتان خاصهء پادشاهى وارد آنجا گرديده ، در نهايت آداب مشغول خدمات شدند . بعد كنياز سالهقف كه او را پرنس يعنى شاهزاده و بزرگ مىگويند و مرد معمرى مىبود و چندين نشان از هر مقوله از پادشاهان همراه مىداشت و از همگى اعزه و اعيان روس برترى مىجست . با چندين نفر از بزرگان به رسم استقبال صاحبى ايلچى وارد آنجا گرديده ، صاحبى ايلچى ، ايشيكآقاسى خود را مأمور نمودند ، كه در [ جلو ] اوطاق ، سر راه او رفته ، او را همراه داخل اوطاق نشيمن كرده باشد . مشار اليه به همين طريق معمول داشته او را داخل اوطاق نمود . صاحبى ايلچى ، قدرى تعارف رسمى با او بجاى آورده او را زير دست خود نشانيدند ، و آغاز صحبت با او نمودند . اگرچه از اهالى روس بود اما به قدر حال خود دانشمندى و آگاهى از بسيارى امور مىداشت و در كمال ادب و احترام رسم تعارف به عمل مىآورد . بعد از زمانى پيشخدمتان چاى « 1 » آورده ، صرف كردند . و ميزى در آنجا گسترده ، اقسام مأكولات و ميوهآلات و تكلفات در آنجا حاضر كرده ، مهمانداران آمده ، تكليف نشستن سر ميز و صرف غذا كردند . صاحبى ايلچى و كنياز سالهقف و ساير بزرگان و همراهان كه در آنجا بودند ، در سر ميز نشسته ، مشغول صرف غذا شدند . در آن بين ايشيكآقاسى باشى پادشاه وارد و مذكور نمود كه سوار گواردى ملك پادشاهى و جميع كثيرى از اكابر و بزرگان و جنرالهاى سپاه به امر پادشاه به استقبال آمدهاند . صاحبى ايلچى ايشيكآقاسى باشى را تكليف صرف غذا نموده ، او هم نشسته مشغول گرديدند . جنرال سركردهء سپاه سوار و چند نفر ديگر آمده داخل اوطاق گرديدند . نزد صاحبى ايلچى لوازم احترام به عمل آوردند . صاحبى ايلچى آنها را نيز تكليف صرف غذا كرده ، همگى مشغول شدند . بعد از اينكه غذا صرف نموده برخاستند و در آنجا گردش مىنمودند ، كه گاريت مخصوص پادشاهى شش اسبه كه مجموع يراق و اسباب آنها طلا مىبود و دوازده رأس اسب يراق طلا از اسبان سركار پادشاه و جمعى سوار از خاصان سراى پادشاهى و پنجاه نفر پياده موضع به جهت راه رفتن اطراف گارى ، و چند نفر جوانان خوب روى عنبرين موى بهجهت نشستن پيش روى گاريت از طرف بيرون و گاريتچيان ديگر وارد آن مكان گرديدند . مشخص گرديد كه پادشاه ، خود نيز به آنجا آمده مشغول نظام سپاه و انتظام همهء امورات ديگر مىباشد . و هر امرى را بجاى خود قرار مىدهد . و در ميان خلق گردش مىنمايد ، و خلق را جابجا و مكان به مكان حكم ايستادن مىكند تا اينكه به قدر سه ساعت توقف در آنجا نمودند . و پادشاه در خارج آنجا ، مشغول نظام سالدات و سپاه و ساير امورات مىبود . بعد از اينكه كمال آراستگى و انضباط در همهء امور داد ، عود بخانهء خود نمود . و
--> ( 1 ) - متن : چاهى .