چندين اطاق و مكان است كه به همين نسبت است . در تمامى گردش نموديم ، و ملاحظهء آنها را كرديم ، بعد در اوطاق وسيعى رفتيم كه در آنجا به همين وضع و اساس و معلمها ، دختران بزرگان در آنجا بودند . مشخص شد كه مادر پادشاه ، با جمعى از خدمه‌هاى خود ، در اوطاق جنب اين اوطاق آمده و توقف نموده ، كه صاحبى ايلچى و همراهان او را ملاحظه كرده باشد . در اينجا صندلىها آورده ، صاحبى ايلچى و بزرگان نشستند ، دخترى در كمال ادب و صباحت كيسه‌اى و كاغذدانى كه از ابريشم و مفتول ، خود دوخته بود ، به رسم هديه آورده ، تعارف به صاحبى ايلچى نمود . بعد قهوه و چاى « 1 » پيشخدمتان پادشاهى آوردند و صرف نمودند . چون اين دخترها ، به جميع كمالات و آگاهى از احوالات عالم آراسته و پيراسته مىباشند ، چند نفر از آنها را نزد صاحبى ايلچى آوردند ، و صاحبى تحقيقات از قانون مذهب و ملت و كيفيت نظام هر ولايت و متاعى « 2 » كه در هر جا بهم مىرسد و از هر ولايت ، چه به عمل مىآيد و تفصيل مهندسى و پاره‌اى از علوم رياضى و بعضى چيزهاى ديگر از آن دخترها نمودند . هريك جواب‌هاى متين مطابق سئوال دادند . مشخص شد كه آنها به‌حدى تربيت شده‌اند كه از هر جا و هر چيز و هر امر از امور دنيا كه شايستهء احوال آنهاست ، استحضار كامل حاصل دارند . بعد از اين فقرات چند نفر از آن دخترها را در حضور صاحبى ايلچى آورده ، نشانيدند و صندلىها در زير پاى آنها گذاشته و مشغول نواختن سازهاى غريبه شدند . چند نفر ديگر ايستاده ، به آئين خود اقسام مقامات را مىخواندند . اگرچه طريق خواندن و نواختن ساز و رقصيدن آنها منافات كلى با اوضاع ايران دارد . و به‌هيچوجه مشابهت ندارد . اما باز خواندن و ساز زدن آن دخترها ، تأثير بسيار داشت و خالى از صحبتى نبود . بعد از اين ، از آنجا برخاسته به مكان ديگر رفتيم ، ملاحظه شد كه تمام اين دخترها ، در ميز نشسته ارادهء صرف غذا دارند و خدمتكارهاى بسيار مشغول آوردن غذا مىباشند ، و در گردش مشغولند . خدمه و خدمتكاران اينها تمامى از اهل پنج خانه كه خانهء وضع حمل اطفال حرامزاده است مىباشند . از آنجا آورده و مشغول خدمت اينها كرده‌اند . قدرى ملاحظهء جمعيت و گستردن ميز به آن وسعت و نشستن آنها و غذا صرف نمودن و بايكديگر صحبت داشتن در سر ميز آنها را نموديم . و در مكانى ساعتى توقف شد و مشخص گرديد كه اين اوطاق‌هاى وسيع كه در اينجا واقع است هر يك مختص امرى به‌جهت آنها مىباشد . يكى ميز خانه و مكان صرف غذاست ، و ديگرى مكان رقص و بال است . و ديگرى مكان بازى و گردش آنهاست . و چندين مكان مختص خواب و استراحت است و چندين مكان مختص تعليم و تعلم است . هر اوطاقى را مختص كارى و موقعى ساخته‌اند ، و قرارداد كرده‌اند . بعد از آنجا به اوطاق ديگر رفتيم . اوطاق بسيار خوش‌وضع منقحى بود ، تصاوير تمامى پادشاهان روسيه را كشيده ، در آنجا گذاشته بودند . قدرى ملاحظه نموديم ، و به مكان ديگر رفتيم .

--> ( 1 ) - متن : چاهى . ( 2 ) - متن : مطاعى .