يوم دوشنبهء هيجدهم ، لغايت پنجشنبهء بيست و يكم : امرى واقع نبود مگر اينكه بزرگان روس از مقولهء ولد پرنس ليوجين و ديگران به ديدن صاحبى ايلچى مىآمدند و ايشان هم بعضى را بازديد مىكردند و ساير روز را به نحو ايام گذشته به سر مىبرند . يوم جمعهء بيست و دويم : صبح بعد از صرف ناهار « 1 » حضرات مهمانداران خدمت صاحبى ايلچى آمده ، بيان نمودند كه ملاحظه كارخانجات ريسمان‌تابى اينجا خالى از تماشائى نيست صاحبى ايلچى به‌اتفاق آنها و همراهان روانهء آنجا شدند . از شهر پتربورغ تا آن كارخانه‌جات مسافت كلى دارد ، و نه ورث راه است و به الكسندرويسكى موسوم مىباشد . اين كارخانه از بناهاى پول پادشاه پدر ايمپراطور است و چندين خانهء سه طبقه و چهار طبقه و پنج طبقه و كليسا و باغ و تماشاگاهها دارد . و اين پادشاه به‌علاوه آنكه آن خانه‌هاى سابق را تعميرات كلى كرده ، و بعضى را وسيع‌تر گردانيده حال خود هم چندين خانهء بسيار وسيع پنج شش طبقه و كليساى بزرگ در آنجا برپا كرده و ساخته است ، و چون هنوز ناتمامى دارد بالفعل در آنجا كار مىكردند . و چندين نفر از اهل انگريز و اروس و غير آنها صاحب جمع و معلم و كارفرماى عمله‌جات اين كارخانه مىباشند . و بالفعل يكهزار و دويست نفر عمله از زن و مرد و اطفال ذكور و اناث دارد كه تمام اينها را از پنج خانه كه مكان وضع حمل اطفال حرامزاده مىباشد ، و پدر و مادر ندارند و آنها را اولاد پادشاه مىنامند به اينجا آورده‌اند و تربيت كرده‌اند كه هر يك آنها در سر دستگاهى نشسته يا ايستاده يا آمدوشد مىكنند و مشغول شغلى مىباشند . اصل و اساس اين كارخانه و گردش چرخ‌ها و دستگاهها ، تمام از همان خمرهء آهن آب و كورهء آتش است كه از بخار آن همه گردش مىكنند و تفصيل آن در جاى ديگر تحرير شده ، لكن در اين كارخانه همان اساس و خمرهء آهن و آب و كورهء آتش در چند مكان برپا كرده‌اند كه متعدد مىباشد . و جهت اين است كه چرخ و اساس و دستگاه اين كارخانه بسيار است ، و يك دستگاه و دو دستگاه از آن اساس خمره و آتش كفايت گردش همهء چرخ‌ها و دستگاهها را نمىنمايد . زيرا كه بالفعل هفتهزار چرخ و دوك ريسمان‌تابى در اين كارخانه دايم خودبه‌خود در گردش است ، و از هر يك عملى و صنعتى ظاهر مىشود . آوردن پنبه و به‌عمل آوردن ريسمان از اين قرار است كه : هرروزه ، روزى بيست و پنج بود كه هر پودى پنج من تبريز بوده باشد كه مجموع يكصد و بيست و پنج من مىشود پنبهء داخل اين كارخانه مىشود . و آن را ريسمان بسياربسيار باريك سفيد لطيف كرده ، از كارخانه به دستگاه سفيدبافى و ساير مصارف مىبرند و تخلف در آن واقع نمىشود . ابتدا ، مكان و دستگاهى است كه پنبه را هر قسم هست در آنجا آورده جمعى اطفال نشسته در كمال چابكى به هم متصل كرده پيش مىآورند و اطفال ديگر آنها را جلدجلد بدم دستگاه مىدهند . در اينجا تعبيه‌اى كرده‌اند به اين طريق كه پارچهء چرمى را مفتول بسيار به قدر سر سوزن روى آن گذاشته محكم كرده‌اند و آن را دور چرخى پيچيده

--> ( 1 ) - متن : نهار .