پادشاه جمعى را فرستاد كه ايلچى و همراهان بايد داخل اصل عمارات پادشاهى و مكانهائى كه او به‌جهت نشيمن خود ترتيب داده بود ، گرديده و ملاحظه نموده باشند . از آنجا روانه شديم ، و از چندين پله‌ها بالا رفته در اوطاق وسيعى داخل شديم . در جنب آن ، مادر پادشاه ، خود ايستاده بود ، و به‌قدر هزاران نفر كنيزان و دختران ماه رخسار ، در دور و كنار او ايستاده بودند ، و ما را تماشا مىنمودند . آن ساعت مادر پادشاه يك دانه گل سرخ كه به‌قدر يك بشقاب كوچك به‌نظر مىآمد ، به دست يكنفر از خواص خود داده ، به جهت صاحبى ايلچى فرستاد . آن شخص بزرگ آمده به ادب هر چه تمامتر آن گل را به دست صاحبى ايلچى داده ، صاحبى ايلچى تعارفات لازمه به جاى آوردند ، و از درشتى و بزرگى آن گل سرخ ، همگى حيران بوديم . بعد از آنجا روانهء عمارات و مكانها شديم . در هر اوطاق و هر مكان كه وارد مىشديم ، داماد خود را كه شوهر همشيرهء پادشاه بود و جمعى از بزرگان نزد صاحبى ايلچى مىفرستاد و ايشان تعارفات و عزت و احترامات به‌عمل مىآوردند ، و آنچه اسباب و اثاث « 1 » سلطنت و ظروف چينى و بلور و بارفطن و طلا و نقره و مليله ، و غير آنها بود ، نشان مىدادند ، و در هر جا تصويرات بىحد و قياس و آئينه‌هاى بسيار بزرگ و چهل‌چراغ‌ها و اسباب بلور و يشم و امثال اينها ملاحظه مىشد ، و صندلىها و كرسىها و ميز و مكان‌هاى خواب و هر نوع اسباب و اثاث « 1 » كه ملاحظه شد چنان به خاطر مىرسيد كه در هيچ‌جاى عالم به هم نمىرسد ، و از حد تحرير و تقرير بيرون است . گويا آن قسم باغ و آن نوع عمارت و آن طريق اثاث « 1 » سلطنت و بزرگى در همهء يوروپ به هم نرسد ، و در جائى نباشد . بعد از گردش در اوطاق‌ها ، و مكان‌ها ، و ديدن اسباب و اثاث « 1 » آن ، باز جمعى را با داماد خود ، نزد صاحبى ايلچى فرستاده عذرخواهى بسيار كرده و اظهار مهمانى و محبت بىشمار نموده ، و رخصت مرخصى داد . صاحبى ايلچى از آنجا مرخص گرديده ، مجددا روانهء باغ رازسكوسلو شدند ، و در آنجا ساعتى توقف و بعد روانهء منزل شديم . از قرارى كه جميع اهالى آنجا و حضرات انگريزها و دوستان صاحبى ايلچى مذكور مىنمودند ، در هيچ‌وقت از اوقات مادر پادشاه ، حتى به خود پادشاه ، يا احدى ديگر ، اين نوع محبت و عزت و احترام و مهمان‌نوازى نكرده بود ، كه به صاحبى ايلچى در اين روز نمود . الحق زنى به اين نيك‌رفتارى و مهمان‌نوازى و حسن سلوك در جائى به‌نظر نرسيده و اين نوع بناها و آثارها كه از او به‌ظهور رسيده ، در كل يوروپ از كسى ظاهر نگرديده است . يوم سه‌شنبه نهم لغايت جمعه نوزدهم شهر مزبور : امرى كه قابل تحرير باشد واقع نبود . گاهى صاحبى ايلچى به درس و مشق انگريزى و گاهى به گردش باغ جنت منزل مشغول نبودند ، و روزى و شب در منزل به‌سر مىبرديم . در يوم جمعه زين العابين بيك غلام نواب وليعهد دولت عليهء ايران وارد و دو هزار تومان وجه نقد به جهت اخراجات با فرامين شاهنشاه عالم‌پناه و ارقام نواب و الا ، و نوشتجات امناى دولت عليه را به جهت

--> ( 1 ) - متن : اساس