ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
205
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
در وسط اين دو آبشار در مرتبهء دويم ، مكان مدورى مىباشد . در آنجا هم از همين مقوله تصويرات بسيار است كه آب از اعضاى آنها مىجهد و مجموع آب اين آبشارها و آن مكان مدور بمرتبهء سيم جارى مىشود كه در آنجا حوض بسيار بزرگى ساختهاند و اطراف حوض نيز از همين تصاوير بسيار است كه بعضى ايستاده و برخى خوابيده و نشسته ساختهاند ، و اكثر جانوران غريبه نيز مىباشد ، كه تمام آنها را از مس و مفرغ ساخته ، مطلا كردهاند ، و چنان مىنمايد كه از طلا ساخته شده ، و به نسبت سابق آب از هرعضو آنها مىجهد و داخل حوض مىشود . در ميان حقيقى حوض از سنگ بزرگ و كوچك چشمهسارى ساختهاند ، روى آن اقسام صور انسانى و حيوانى از همين جنس ساخته كار گذاشتهاند . در وسط ، آدم بسيار بزرگ قوىهيكلى ساختهاند كه شير بزرگى را در زير دست و پا گرفته و دهان شير را از هم باز كرده ، آب به قدر قطر يك توپ كلفت از دهان شير مساوى چهل ذرع مىجهد و بهشدت تمام آواز آب جستن به گوش مىرسد ، و از اشكال كه در اطراف آن مىباشد نيز هر يك سى ذرع بيست ذرع ، كمتر بيشتر آب جستن مىنمايد و داخل حوض مىشود ، و در انتهاى هر يك حوض رودخانهء عظيمى ساختهاند كه آب از آنجا داخل رودخانه [ ديگرى ] مىشود . و آن رودخانه ملحق به دريا مىگردد . و دريا در انتهاى همين باغ واقع است . از لب حوض تا آخر رودخانه كه ملحق به دريا مىشود از دو طرف ، همهجا به فاصلهء باز فوارهها به تركيبات مختلف ساخته شد ، كه آب جستن مىكند و به رودخانه داخل مىشود ، و ملحق به دريا مىگردد . اگرچه از تحرير و تقرير بنحويكه بايد و شايد دستگير نمىشود كه اين فوارهها و آبشارها را چه قسم ساختهاند ، لكن حقيقت از همين قرار است كه تحرير شد . از اين دو سه مرتبه و آبشارها و حوض بزرگ و رودخانه كه عبور مىشود ، داخل باغ مىشوند از هر طرف كه ملاحظه مىشود ، خيابانى و چمنى و گلكارى بسيارى نمايان است ، و اشجار بسيار در اطراف به خط مستقيم دارد ، و در ميان خيابانها و محل عبور ، در اغلب مكان آن باز فوارهها به تركيبات و اقسام مختلف ساختهاند كه آب از آنها جستن مىنمايد . از اينها كه مىگذرند . در مقابل همان عمارت پادشاهى ، دو گنبد بزرگ از مطلا ساختاند وبسيار مرتفع است . و اطراف آنها عمارات است و پنجرههاى آينه در اطراف دارد . از سر هر دو گنبد آب بيرون مىآيد ، و از اطراف گنبد به زير مىريزد و از پنجرههاى آينه به زمين مىرسد ، و داخل حوضها و جوى « 1 » ها مىشود ، از آنكه مىگذرند مكانى است كه پتر پادشاه كبير بهجهت نشيمن خود ساخته است ، و چون خود از بسيار صنايع آگاهى تمام داشته ، در همين عمارت اوطاقى به دست خود ساخته ، دوروب و پنجره و صندوق و اسباب ديگر بسيار به دست خود ساخته و خوب منبت كرده ، در آنجا گذاشته است ، و تصاوير و اشكال غريبه از چوب نيز ساخته است ، كه در آنجا هست و اين مكان هم اوطاق و عمارات و زينت تمام دارد . آنچه مذكور مىنمودند ، آن پادشاه غالب اوقات را در اينجا بسر مىبرده ، و توقف داشته . اوطاقهاى خلوت ، و نشيمن و جاى خواب و آشپزخانه و مكانهاى ديگر بسيار
--> ( 1 ) - متن : جوب