ميرزا محمد هادي علوى شيرازى

187

سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )

صاحبى ايلچى متغير گرديده ، به بساناويچ حكم نمودند كه آنها را گرفته و برده در حبس خانهء روس محبوس نمايند . مشار اليه تمامى آنها را برده حبس نموده بعد از زمانى حكم كردند ، و آنها را يك‌يك آورده ، سياست و تنبيه لازمه نمودند و به حبس برگردانيدند و قدغن به بساناويچ كردند كه عراده و نوشتهء مرخصى و ساير ضروريات آنها را آماده كرده كه آنها را روانهء ايران نمايند . اين روز از حركات و رفتار ناهنجار آنها بر صاحبى ايلچى اوقات بسيار تلخ و پريشان گذشت . يوم پنجشنبه چهاردهم : صبح بساناويچ مهماندار آمده ، مذكور نمود كه دو يوم ديگر ايتام و عملهء مذكورهء پيش را كه مرتكب حركات ناشايسته شده بودند و در حبس بودند ، روانهء ايران خواهم نمود . بعد اصرار زياد كرده ، صاحبى ايلچى را به ملاحظه باغ مقابل منزل ، كه قدرى از وصف آن را پيش از اين تحرير نموده ، برد ، صاحبى ايلچى در آنجا رفته به گردش در باغ مشغول شدند . در آنجا عمارتى واقع است كه اول بنائى كه پتر پادشاه ، در پتربورغ گذاشته آن است و بعضى دوروب و جعبه و تصويرها از چوب به دست خود ساخته و در آن عمارت گذاشته ، و آن عمارت دو طبقه مىباشد ، و خود طرح آن را ريخته و بعد ساخته‌اند . اگرچه بسيار كوچك است ، اما با وجود اينكه يكصد و سى چهل سال است كه ساخته شده ، باز در كمال تازگى مىباشد و سرايدارى دارد كه دايم به محافظت و تعمير آنجا مشغول است . صاحبى ايلچى قدرى در آنجا گردش نمود و ملاحظهء چيزهائى كه پتر پادشاه خود ساخته بود نمودند ، و انعامى به سرايدار آنجا داده روانهء منزل شدند . بعد از صرف غذا بساناويچ و جنرال رونيف مهماندار جديد كه بساناويچ او را بجاى خود مهماندار كرده ، كه خود روانهء پاريس شده باشد ، نزد صاحبى ايلچى آمدند و مذكور نمودند كه باغيست در وسط شهر كه آن را « 1 » تيرنريكه مىگويند و مكان بسيار خوبى است ، ساعتى به‌جهت تماشا به آنجا رفته باشند . صاحبى ايلچى سوار گاريت شده ، روانهء آنجا شدند . بعد از ورود آنجا قدرى در باغ و عمارات پادشاهى گردش نمودند ، اسباب بسيار از مقولهء تصويرات از سنگ تراشيده و غيره در آنجا بسيار بود . از جمله آينه‌اى ملاحظه شد كه شش زرع طول و چهار زرع عرض داشت . ديگر آينه‌هاى بسيار و كرسى و ميز و تصويرات مختلف و اسباب‌ها كه از سنگ مرمر و غير مرمر تراشيده بودند ، در آنجا بسيار بود . و عمارت‌هاى طولانى مرتفع ، به اقسام مختلف بسيار داشت . از جمله مكانى ساخته بودند كه سقف آن پوشيده بود و بدون اغراق يكصد ذرع بلكه متجاوز طول ، و شصت هفتاد ذرع عرض داشت . ستان‌هاى بسيار بلندقد ، در اطراف آن كار گذاشته بودند و خاك نرم ملايم در زمين آن « 2 » ريخته بودند ، مشخص شد كه اين مكان از براى اين است كه در ايام زمستان و شدت سردى هوا ، آنچه مركبات و گل‌هاى خوب ، و رياحين و چمن‌هاى سبز در اصل باغ مىباشد ، از جاى خود برداشته و به اين مكان مىآورند و به زمين مىگذارند و محافظت مىنمايند كه سردى هوا تأثير به آنها نكند و محفوظ

--> ( 1 ) - متن : او را ( 2 ) - متن : او