ميرزا محمد هادي علوى شيرازى

پيش درآمد 19

سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )

تاريخ منتظم ناصرى اشاره كرده مىنويسد : « در اين سال حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى براى سفارت انگليس رفت و هدايا به صحابت او براى امپراطور نمسه و لوئى هيجدهم پادشاه فرانسه و به‌جهت پادشاه انگليس ارسال نمودند » « 1 » باز جزء وقايع سال 1236 هجرى ( 1820 ميلادى ) مىآورد كه « حاجى ميرزا ابو الحسن خان شيرازى كه مدت سه سال بود به سفارت فرنگ و ممالك عثمانى و نمسه و فرانسه و انگليس رفته بود با امضاى دولت انگليس در ولايت عهدى حضرت مستطاب نايب السلطنه به دربار دولت عليه بازگشت . و پادشاه انگلستان يك حلقه انگشتر الماس گرانبها به مباركى و تهنيت وليعهدى حضرت مستطاب معظم براى ايشان ارسال داشتند . » « 1 » [ شرح سفر او به قلم محمود محمود ] محمود محمود اطلاعاتى كه راجع به اين مسافرت از منابع خارجى بدست آمده ذيلا مينگارد : « در سال 1819 ميرزا ابو الحسن خان شيرازى از طرف پادشاه ايران براى استحكام روابط دوستى و مودت بين ايران و انگلستان به لندن فرستاده شد . همين مأموريت را نيز در دربار فرانسه داشت . وقتى كه به پاريس رسيد مدتى در آنجا معطل بود بالاخره هم بدون اينكه اعتبار نامه خود را در قصر سلطنتى تقديم امپراطور فرانسه كند پايتخت فرانسه را ترك نمود . دليل آن نيز از اين قرار بود : سفير فوق العاده ايران متوقع بود كه امپراطور فرانسه اعتبارنامهء او را كه به مهر شهريار ايران ممهور بوده ، سر پا در حالت ايستاده ، و با دست خود از سفير ايران دريافت دارد . پادشاه فرانسه براى اجراى اين تقاضا حاضر نگرديد . چون‌كه در آن تاريخ امپراطور فرانسه كسالت داشت . وقتىكه اين تقاضا طرف توجه واقع نگرديد خواهش ديگر كرد كه اجازه دهند سفير فوق العادهء ايران در كنار يا در مقابل شاه بنشيند و اعتبارنامه خود را تسليم كند و اظهار نمود هر گاه اين تقاضا نيز مورد قبول واقع نگردد براى سفير ايران فوق العاده خطرناك خواهد بود ، و ممكن است در مراجعت ، شهريار ايران نسبت به او غضبناك شده حكم كند سر او را از تن جدا نمايند . از آن جائى كه دربار فرانسه به چنين امرى راضى نبود و مايل نبود وسيلهء قطع حيات سفير فوق العاده ايران گردد . لذا يگانه طريقى كه ممكن بود بوسيلهء آن از اين بغرنج و گرفتارى خلاص شود چنين تشخيص داده شد كه اساسا از اين ملاقات صرف نظر شود . ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ناچار شد بدون ارائه اعتبارنامهء خود به امپراطور فرانسه ، عازم انگلستان شود . » « 2 » اصولا اين‌گونه بلندپروازى در خون و خوى ميرزا ابو الحسن بوده زيرا مىبينيم كه در همه‌جا در نظر داشته به ديگران بقبولاند كه آداب و رسوم كشور و دربار او را همه به كار به بندند و در انگلستان هم سعى مىكند در صف مقدم سفر اقرار گيرد . همچنين در روسيه هم به نسلرود وزير مىگويد كه « لازم است

--> ( 1 ) - محمود محمود تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس جلد اول چاپ اول ( 1328 ) ص 169 . ( 2 ) - همين كتاب ص 170 .