فرموديم و به آن عاليجاه نيز مقرر فرمائيم كه از كماهى مستحضر بوده به همين قرار ملاحظه و منظور دارد و در خصوص تنخواهى كه به‌جهت عاليجاه ميرزا ابو الحسن خان در مدت توقف روس ضرور افتد فرمانى به افتخار ايلچى دولت بهيه انگليس كه مأمور روس است صادر شده و در اين خصوص به فرزند ارشد بىهمال نايب السلطنه العلية العاليه عباس ميرزا هم حكمى رفته است كه به آن عاليجاه القا نمايد و بهر وضع كه مقتضى [ و ] مصلحت باشد قرارداد نمايند بايد آن عاليجاه در هر مهمى از اين دو دولت ابدآيت به مقتضاى اتحاد دولتين عليتين مراسم صداقت و دولتخواهى خود را ظاهر سازد و التفات نواب همايون ما را دربارهء خود بىنهايت دانسته مطالب و مستدعيات خود را عرض كند كه در پيشگاه التفات شاهانه به عز النجاج و شرف اسعاف مقرون داند و در عهده شناسد . تحريرا فى شهر جمادى الاول 1229 [ ه . ق ] « 1 » . ميرزا ابو الحسن پس از ورود از اصفهان و شيراز سرگرم تهيه مقدمات سفر مىشود . ميرزا هادى علوى مىنويسد : « امروز كه روز دوشنبه هيجدهم است عاليجاه مقرب الحضرة آقا محمد حسن پيشخدمت حسب الامر قدرقدرت اعليحضرت شاهنشاهى روحنا فداه نزد جناب ايلچى آمده كه جناب معزى اليه به تداركات مقرر اتمام نموده هفته آينده حكما روانه شوند . جناب ايلچى در تهيه سفر بودند كه خبر فوت درگذشت والده او به او ميرسد . هنوز مجلس فاتحهء والده خود را به انجام نرسانيده بود كه صدراعظم از طرف فتحعلى شاه مأمور مىشود كه بساط عزا را برچيند و لباس شادى به قامت جناب ايلچى درپوشاند تا هر چه زودتر عازم سفر روسيه شود ، ميرزا ابو الحسن خان در روز سه‌شنبه بيست و پنجم شهر جمادى الثانى 1229 ه . ق از تهران عازم سفر پطرزبورگ مىشود و از طرف قزوين و زنجان عازم تبريز مىشود ، در تبريز با عباس ميرزا و ميرزا ابو القاسم ( وزير ) قائم‌مقام ملاقات مىكند . و پس از 9 روز مذاكره و كسب اجازه و دستورات از عباس ميرزا ، عازم ايروان مىشود . در اينجا به‌جاست كه مختصر اشاره‌اى به چگونگى خصوصيات اخلاقى ميرزا ابو الحسن بيندازيم و بگذريم تا روشن شود كه اين سفير چندچهره آيا لياقت اين سفارت را داشته است يا نه ؟ چرا كه از متن نامه شرم‌آورى كه به سرگور اوزلى نوشته شده پيداست كه نتيجهء سفر ميرزا ابو الحسن خان چه خواهد بود . حضرت خاقان بىخبر سفير اوطماع و حقوق‌بگير دولتى ديگر و سفيرى كه بايد نظارت به اعمال سفير خاقان داشته باشد دشمن دوست‌نما ، با اين تعريف چه انتظارى ميتوان داشت از چنين كارگذارانى كه بخواهند و بتوانند ايالتى را كه قواى دولت روسيه به‌زور توپ و تفنگ از دست دولت ايران گرفته است با نامه و مذاكرهء سفير با سفير چنين سفيرانى بازپس دهند . زهى خامى . زهى نادانى . بگذريم قبلا شرح زندگى و ماجراى مسافرت ايلچى را به لندن از نظر گذرانيديم در اينجا بايد ديد كه آيا اين مردى را كه بعنوان سفارت به روسيه فرستاده‌اند از هر نظر شايستگى اين سفارت را دارد يا نه ؟ چراكه اين مرد در آن روزگار با پيشينه‌ها و مقاماتى كه داشته براى ملت ايران ناشناس نبوده است . در اين سفر طولانى هم مشكلات و وظايف سنگينترى را عهده‌دار شده است .

--> ( 1 ) - « ثبت بعضى خطوط و نوشتجات . . . » نسخهء خطى كتابخانه ملك ص ؟