ميرزا محمد هادي علوى شيرازى

156

سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )

سوراخ مىكند و به موضع منظور خود مىگذارد و مقاربت مىكند . بعد از فراغ برداشته معيوب شود ، اهالى فرنگ چشم و دندان و دست و پا بعينه به طريق همانكه بوده ، مىسازند و به آن شخص معيوب مىفروشند . او گرفته و به همان مكان عضو معيوب خود قرار مىدهد . اگرچه حكم جماد دارد و حركتى در آن نيست . اما به طريقى است كه از ملاحظه بر آدم مشتبه مىشود . چند نفر از اين مقوله در خلق روس ديده شد . مثلا يكى را يك چشم معيوب بود . چشمى به طريق چشم ديگر او كه درست بوده ، ساخته و در كاسهء چشم [ او ] قرار داده بودند « 1 » ، هيچ كس فرق نمىنمود كه كدام يك معيوب بوده ، ديگر چون آئين اهالى فرنك اين است كه : هرامرى كه در هر جا واقع مىشود كاذت كرده بهمه‌جا مىفرستند ، و كاذت ورق كاغذ نازكى است كه هر امرى در هر جا وقوع يافته ، به قسم چاپ در آن كاغذ مىنويسند ، و به اطراف مىفرستند كه خلق مطلع شوند . اين كاغذ قيمت جزئى دارد ، هركه مىخواهد بخواند ، و از امور مطلع شود ، يكى خريدارى و مىخواند . حال اروس هم از فرنك كسب كرده ، هر امرى كه واقع مىشود كاذت مىكنند ، و اول سال هركس مىخواهد عملهء آن خانه را كاذت مىسازند ، ملاقات كرده ، سفارش مىكند كه من فلان قدر ساليانه مىدهم ، و هر روز كاذت مىخواهم . ايشان قبول كرده ، هرروز صبح كاذت درب خانهء او برده مىدهند ، و مىخواند و مطلع مىشود . اما همهء يوروپ بيان واقع مىنويسند ، و اروس بسيار دروغ مىنويسند . چيزى كه نقص خود باشد ، و وقوع يافته باشد نمىنويسند و آخر الامر همان كاغذ را در بغل خود گذاشته ، در وقت قضاى حاجت در بيت الخلاء برده ، تطهير مينمايند . ديگر اينكه حال در ميان اروس بسيار متداول شده ، كه زبان فرانسه و انگريز و ساير يوروپ را تحصيل مىنمايند كه دانسته باشند ، و بسيار با يكديگر كه تكلم مىنمايند ، به زبان فرانسه تكلم مىنمايند . زنان و دختران ايشان ، بسيارى هستند كه پنج شش هفت زبان آموخته و تكلم مىنمايند . و از زمان طفوليت همگى اين طايفه ، از بزرگ و كوچك و اعلا و ادنى « 2 » خط و سواد ، و رقص و خوانندگى ، و دانستن چندين زبان فرنگان و نقاشى و تصويركشى . و شبيه‌سازى و دانستن هر كتاب و تواريخ ، كه از زمان سابق دارند ، و از عالم باخبر مىباشند . و ساير كمالات ديگر از هر مقوله به تمامى اطفال ذكور و اناث خود مىآموزند . كم زنى بهم مىرسد كه خط و سواد نداشته باشد و رقص و خوانندگى نياموخته باشد ، مگر اطفال مضيق و رعايا كه بسيار فقر و فاقه داشته باشند . اگرچه در ميان آنها نيز اطفال بىخط و سواد كم به هم مىرسد . چراكه هر رعيت صاحبى و مالكى دارد ، و لامحاله صاحب و مالك آنها ، به تربيت اطفال اناث و ذكور آنها مىكوشد و در ميان تمام يوروپ ، خصوص اروس اولاد اناث را بسيار بهتر از ذكور دوست مىدارند و به تربيت او مىكوشند . چراكه عزت و احترام زنان در ميان تمام ايشان بسيار است . و اگر دخترى خط و سواد نداشته باشد . بسيار مشكل است كه شوهرى به جهت او به‌همرسد ، و او را

--> ( 1 ) - متن بود . ( 2 ) - متن : ادنا .