ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 16
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
امضاء امپراطور برساند و دربارهء بازپس گرفتن قسمتى از خاك ايران كه روسيه متصرف شده بود ، با امپراطور مذاكره نمايند . شرح اين سفر و چگونگى حالات او را در اين سفر بقلم ميرزا محمد هادى علوى مىخوانيد : « در سال 1228 هجرى بناى مصالحه ( گلستان ) فيما بين دو دولت عليه استقرار يافت . جناب صاحب معزى اليه برحسب امر شاهنشاه عالمپناه مأمور به انجام اين خدمت و به جهت قرار مصالحه روانهء چمن گلستان كه من محال قراباغ است گرديد . در مسير رودخانهء زيوه . . . با جنرال انشف رديشچوف سردار روسيه ملاقات و قريب پنجاه روز در چمن مذكور توقف و امر مصالحه را بر وفق مصلحت دولت و ملت به موافق فصولى كه در عهدنامهء مباركه مضبوط و مندرج است به انجام رسانيد [ و ] مورد تفقدات بىپايان گرديد . چون در عهدنامه مقرر شده بود سفيرى سترك بدولت بزرگ مأمور شود حسب الامر قدرقدرت شاهنشاهى براى تداركات سفر مزبور روانه اصفهان و شيراز شدند » . « 1 » در اين هنگام كه هنوز ميرزا ابو الحسن خان در شيراز و اصفهان بوده پيداست كه سرگوراوزلى كه بنا به نظر او ميرزا ابو الحسن خان بايد به روسيه برود و زير نظر او مذاكره او با امپراطور انجام شود و عهدنامه گلستان را به امضاء برساند . اوزلى كه مىخواهد چندى پيش از ايلچى به روسيه حركت كند از فتحعليشاه مىخواهد كه هر چه زودتر ميرزا ابو الحسن را روانه نمايد در اين مورد فرمانى از فتحعليشاه مشعر بر حركت ميرزا ابو الحسن خان خطاب به سرگور اوزلى در دست است كه آن را در زير ميخوانيد : « بسم الله تعالى شانه العزيز گرفت خاتم دولت ز قدرت ازلى * قرار در كف شاه زمانه فتحعلى الملك الله تعالى : حكم همايون شد كه عاليجاه رفيع جايگاه ، فخامت و مناعت اكتناه ، فطانت و متانت انتباه ، اخلاص و ارادت آگاه دولتخواه بلااشتباه ، سر گوراوزلى ، ايلچى بزرگ دولت بهيه انگليس ، به عنايات خاطر پادشاهى مقرر و مباهى بوده بداند كه بعد از مرخصى آن عاليجاه از ركاب مستطاب به فاصله 7 - 8 روز عاليجاه مقرب الخاقان ميرزا ابو الحسن خان از شيراز مراجعت و شرفياب آستان عدالت اركان گرديده نظر به آنكه آن عاليجاه قرارداد نموده بود عاليجاه مشار اليه زود حركت نموده كه به فاصله دو سه روز بعد از ورود آن عاليجاه او نيز وارد تفليس گردد كه هنگام ملاقات آن عاليجاه با سردار روس در آنجا باشد و بعضى مطالبى كه منظور است و كاغذهائى كه سردار روس مىبايد بنويسد و گفتگوهاى جزئى كه درباب طالش در ميان است با ساير مدعيانى كه باشد در توقف آن عاليجاه انشاء الله تعالى از هم گذشته عاليجاه مشار اليه چند روزى كه ضرور است در آنجا توقف و به عون الله در كمال خاطرجمعى عازم مقصد گردد . به همين علت امراء دولت قاهره لازمهء سعى و اهتمام به عمل آورده من جميع الجهات تدارك او را مضبوط و انشاء الله در غره ماه از اينجا حركت و منزلبهمنزل عازم آن صوب خواهد بود و مراتب مذكوره را مفصل به فرزند اسعد نامبردار نايب السلطنه مرقوم
--> ( 1 ) - همين كتاب ص 4 .