مىشود . بيشتر اصل عمارت آنها از چوب ساخته مىشود ، و روى چوب را گچ ماليده نقش ونگار مىنمايند . از اول بناى ساختن خانه ، در اين شهر ، الى حال كه عهد دولت اين پادشاه است ، قرار در آنجا اين است كه هر كس در هر جا و مكان ، و هر كوچه كه مىخواهد خانه ساخته باشد ، ابتدا معماران ، كوچه را ديده ، طرح و نقشهء خانه را مىكشند ، و صاحب خانه آن نقشه را نزد پادشاه برده ، مذكور مىنمايد كه در فلان كوچه ، به اين عرض و طول ، و به اين طريق ، مىخواهم خانه ساخته باشم . پادشاه ملاحظه مىنمايد ، اگر از نظام بيرون نيست و همه‌چيز آن موافق قاعده و ضابطه است ، اذن ساختن ميدهد . و الا هر جرح و تعديل كه خواسته باشد مىكند و آنوقت اذن ساختن مىدهد . آن شخص آمده بناى خانهء مذكوره را مىگذارد ، واحدى مأذون و مرخص نيست كه بدون حكم پادشاه در جائى خانه ساخته باشد . بناى خانه‌سازى ايشان هم به اين طريق بود كه قلمى گرديد . اما خانه‌ها و مكان‌هائى كه در همين سمت واقع است ، ابتدا خانه‌هاى عالى و عمارات پادشاهان است كه هر يك از آنها چندين خانه‌ها و مكان‌هاى وسيع و تماشاگاهها و جاهاى غريب به اقسام مختلف ساخته‌اند . و بعد كه از ميان رفته‌اند ، پادشاه ديگر ، توقف در خانه او را به خود ميمون ندانسته ، به جهت خود خانه و عمارات برپا كرده ، كه بعضى آنها هر يك بجاى خود تحرير خواهد شد . ديگر كشيك‌خانه‌ها ، و مكانهاى سپاه و سالدات است ، كه هر يك از آن خانه‌ها پنج هزار ، چهار هزار ، كمتر بيشتر آدم در آن‌ها توقف دارد ، و وسعت آنجاها و آن مكانها از حد بيرون است . و ديگر خانه‌هاى دار الشفاها ، به جهت بيمارى مطلق خلق ، و بعضى از اهل سپاه و سالدات ، و هر كس مريض شود ، و به آنجا برود كه معالجه نمايند ، بسيار ساخته شده ، و خانه‌ها نيز به جهت تربيت اطفال عامهء خلق ، و اطفال و دختران بزرگان ساخته‌اند ، و خانه‌هاى وسيع به جهت گمرك‌خانه و كاروانسراها و خانهء گشتى سازى و خانه كه كاغذ در آنجا چاپ مىنمايند كه به عوض پول رواج تمام دارد ، و كارخانه‌جات از براى ساختن هر آلات حرب ، و هر نوع اقمشه و زرى ، و هر اسباب و هر چيز ، و بازارهاى متعدد ، بسيار الى غير النهايه ، كه از اهل حرفه خواسته باشى در آنجا ساكن هستند كه او را يكسى ؟ مىگويند و از اهالى همهء فرنگ خصوص انگريز [ كه ] در آنجاها مشغول هر كسب مىباشند . بيحد و بىنهايت است ، و خانه‌هاى عالى و عمارات با زينت بزرگان ، كه الحق هر يك بجاى خود ، مثل و مانند ندارد ، بسيار ساخته شده ، و خانه‌هاى تجار و اهل شهر و بعضى از غربا نيز بسيار است ، و از همهء قرال فرنگان در آنجا هستند و خانه دارند . خصوص اهل انگريز كه كوچه‌ايست مشهور به كوچهء انگريزها ، و در آنجا اهل انگريز به آئين خود ، خانه‌هاى عالى و عمارات مرتفع چهار طبقه ، پنج طبقه ، در كمال زينت و آراستگى ساخته‌اند ، و در آنجا توقف دارند . چندين كليساهاى مشهور كه از جمله يكى از كليساى قزان مىگويند هشتاد و چهار عدد ستان از سنگ مرمر يك‌پارچه دارد ، كه بلندى هر يك يازده ذرع ، و قطر پنج ذرع مىباشد . و همهء آن كليسا را از سنگ مرمر ساخته‌اند و چندين باغ در هر جا و هر مكان