ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
86
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
يوم شنبه يازدهم : چون عيد بزرگ و يوم تولد پادشاه بود جنرال بساناويچ آمده ، مذكور نمود كه اليوم عيد بزرگ روسيه است و طور مصوف كه صاحباختيار و حاكم بزرگ مسقو است در خانهء پادشاهى اساس عشرت برپا كرده ، و خود الحال به منزل صاحبى ايلچى مىآيد كه صاحبى ايلچى را وعده خواسته بهجهت مباركباد در خانهء پادشاهى حاضر شوند . مقارن اين حال جمعى آمده كه طور مصوف با جمعى كثير به ديدن آمدند . صاحبى ايلچى به طريقى كه شايسته بود ، در مكان خواص توقف كرده ، طور مصوف با جمعى بزرگان وارد شدند . بعد از احترامات و تعارفات رسمى ابتدا در مقام و تحقيق حال ، و دستگاه و اساس سالدات ، و آتشخانهء سپاه نظام ، نواب اشرف ولى عهد برآمد . صاحبى ايلچى ، فقرات مبسوطى در نظم آنها و انتظام امور نواب اشرف بيان نمودند . او مذكور كرد كه من بسيار خوشوقت اين مطلب ميباشم كه نواب اشرف سالدات و سپاه نظام و توپخانه بهطريق يوروپ را از دست ندادهاند ، بلكه پيروى كرده ، روز بروز زياد كردهاند . ازين فقرات صحبت بسيار داشته بعد در مقام استعلام از صحت حال جناب صاحب معظم ، صدر اعظم و صاحب عظام قائممقام برآمده ، بعد از تحقيقات لازمه و جوابهاى شايسته كه از جانب صاحبى ايلچى استماع نمود ، مذكور كرد كه چون اليوم عيد كبير ما است و امشب در خانهء پادشاهى اساس عشرت برپاست لازم است كه شما آمده مباركباد و تهنيت گفته « 1 » باشيد . صاحبى ايلچى قبول نمودند . او برخاسته به منزل خود رفت . صاحبى ايلچى قدرى اوقات صرف انضباط مكان و امورات هر يك از همراهان فرموده قدغن نمودند كه از هر قسم اقمشه و ماهوت در اينجا سرانجام كرده لباس از هر مقوله و بالاپوش به جهت هر يك از عمله و ايتام علىقدر مرتبه آماده و مهيا كرده ، به آنها داده باشند . با وجود اينكه در تفليس آنچه هر يك را در كار بود ، از هر چيز داده شده بود . اما چون به علت مسافت راه و سردى هوا اسباب آنها بر طرف شده بود ، مجدد حكم نمودند كه هر چيز هر كس را در كار و ضرور باشد فراخور احوال آماده كرده ، داده باشند . اين روز قدرى اوقات صرف اين فقرات كرده ، قدرى از شب گذشته گاريت مخصوص پادشاهى [ را ] به جهت سوارى صاحبى ايلچى آوردند . به اتفاق مهمانداران و همراهان سوار شده به خانهء پادشاهى كه مجلس رقص و بال و عشرت مىبود رفتند . وارد آنجا كه گرديدند تمامى اعزه و اعيان و بزرگان ايشان در آنجا حاضر بودند ، و همگى سر راه به استقبال آمده هر يك به آئين خود تعارفات بجا مىآوردند ، و احترامات مىنمودند . در آنجا ملاحظه شد مكانى ساختهاند ، سى ذرع عرض ، و پنجاه ذرع طول ، سقف پوشيده ، اطراف تمام ستونهاى « 2 » بسيار بلند به كار برده ، سه مرتبه مىباشد كه در هرمرتبهء آن خلق بسيار از زن و مرد توقف كرده بودند . و چهل چراغها و شمعدانهاى بسيار در سقف و اطراف آن روشن كرده بودند .
--> ( 1 ) - مج : كرده ( 2 ) - متن : ستانهاى