و روانه مىشوند . خصوص كريل و اشخاصى كه به حكم پادشاه آمد و شد كرده باشند . از تفليس تا پتربورغ و از پتربورغ تا تفليس به همين دستور و همين طريق مىروند و مىآيند ، و چاپارخانه و منزل خانه‌ها ساخته‌اند و اسب و آدم در آنجا مهيا و آماده دارند . بهرحال بعد از حركت از منزل سور و طى هشتاد ورث كه سيزده فرسنگ و چيزى راه بوده باشد وارد استراپل شديم . استراپل از شهرهاى نو است كه اروس برپا كرده ، هزار خانوار مىشود . خانه‌هاى خوب ساخته‌اند . شهر شيرين مرغوبى است ، در عرض راه ، دو مكان منزل‌خانه بوده ، كه اسب‌هاى گاريت‌ها را عوض كردند ، و در يك جا هم ناهار « 1 » صرف شد و هوا هم بسيار سرد بود . برف ، موجود در صحرا و راه به نظر آمد . دو قريهء بزرگ هم در عرض راه واقع بود كه هر يك به قدر هزار خانوار اروس و چركس در آنجا ، جا داشتند ، و اسير ايرانى « 2 » نيز در آنجاها بسيار بود كه برخى مسلمان و جمعى اروس شده بودند ، بعضى بسيار پير و منحنى شده بودند . قدرى از شب گذشته وارد منزل و هر يك درجائى و مكانى رفته قرار گرفتيم . يوم جمعه بيست و يكم و شنبه بيست و دويم : در استراپل توقف بود . به جهت صاحبى ايلچى صحبت منحصر به ديدن اسيرهاى ايرانى و تحقيق احوال آنها و افسوس خوردن برايشان بود . از جمله شخصى قزوينى در آنجا بود مذكور نمود كه از آن ايام سابق مرا و پدرم و مادرم هر سه را اسير كرده دست به دست به اين مكانها آوردند . من بسيار طفل بودم پدرم بر طرف شد و خودم اروس شدم و حال در سلك سوار نظام ، ملازم هستم و خدمت اروس مىكنم . همچنين از اين مقوله بسيار بودند . روزى شخص پيرى خدمت صاحبى ايلچى آمده با كثرت سردى هوا قدرى گلهاى غريبه خوش‌بوى به رسم تكلف آورده ، تحقيق شد كه از كجاست . مشخص كردند كه در خانهء خود باغى دارد و زير باغ را به طريق گلخن حمام ، خالى كرده رخنه‌ها و سوراخها گذاشته آتش مىكند و بخارىها نيز در اطراف باغ دارد كه آتش در آنجا مىكند . اين مكان باغ به طريق اطاق طولانى مىباشد . درها « 3 » تمام بسته ، پنجره‌هاى آينه دراد . سقف پوشيده راه و رخنهء سرما در آن نيست . به اين نسبت هر گلى و گياهى كه مىخواهد حتى مركبات از مقولهء ليمو و نارنگى و اشجار ديگر ، مثل سيب ترش و غيره در « 4 » آنجا به عمل مىآورد . غريب‌تر اينكه مجموع گل و گياه و اشجار را صندوق‌ها از چوب ساخته ، خاك در آن‌ها پركرده درخت را ميان آنها گذاشته‌اند كه يك بند گل يا درخت در زمين نيست . و آنها را هر وقت خواسته باشند به همان نسبت از آنجا برده ، جاى ديگر مىگذارند . از قرارى كه مشخص شد ، اين عمل در همهء شهرها و ولايات روس متداول است ، كه در خانه‌ها به اين نسبت هميشهء اوقات گلها و رياحين و ميوه‌ها به‌عمل مىآورند . ديگر روزى جمع بزرگان و اهالى آنجا به همراهى مهماندار به ديدن صاحبى ايلچى آمده ، انواع تعارف رسمى بجاى آوردند . ديگر امر تازه واقع نبود . اين دو روزه به اين

--> ( 1 ) - متن : نهار ( 2 ) - متن : مسلمان ( 3 ) - متن : درب ( 4 ) - متن : از