نسبت‌ها گذشته و يوم بعد حركت و روانهء منزل ديگر شديم . يوم يكشنبه بيست سيم : قدرى به صبح مانده از استراپل حركت و بعد از طى يكصد و سى ورث راه كه بيست و يك فرسنگ و چيزى مىشود وارد منزل پركرادانى شديم . در عرض راه چهار مكان ، منزل‌خانه و چاپارخانه بود كه اسب‌هاى گاريت و عراده‌ها را عوض كردند . از اول منزل الى آخر ، همه‌جا قريب به يكديگر قرا و دهات و باغات و اشجار بسيار داشت . در عرض راه رودخانه‌اى واقع بود . پل چوبى طولانى روى آن بسته بودند . از آنجا كه عبور شد مشخص گرديد كه چندين هزار خانوار قلماق در اين حدود تا حدود حاجى ترخان نشيمن دارند ، و مكان‌هاى مضبوط به‌جهت نشيمن خود ترتيب داده‌اند . باج به كسى نمىدهند و خدمت اروس هم نمىكنند ، و اروس هم از آنها چيزى نمىگيرد . هرگاه كه دشمن قوى به‌جهت اروس بهم مىرسد آنها جمعيتى كرده به حمايت ميآيند و بعد كه منازعه طى مىشود به خانه‌هاى خود مىروند . خدمت آنها به اروس همين است . دولت و مال و حشم بسيار دارند . از جمله يك نفر بزرگان آنها ششهزار رأس ماديان در رمه داشته ، بلاخلاف ساير اموال آنها از اين قرار مشخص مىشود : شترهاى دوكوهانه « 1 » تندرو بسيار بزرگ خوب دارند . از جمله يكى را در راه ديديم كه قلماقى سوار بود و مىرفت آن شتر بدون اغراق از اسب بسيار بسيار يورغه تندتر مىرفت . همچنين گوسفند بسيار دارند . اما دنبه ندارد ، و هر يك به طريق گوساله دم بلندى دارند . اما بسيار چاق و فربه و خوش‌پشم مىباشند . چون گاريت در راه صاف و در زمين هموار كه گل نباشد ساعتى سه چهار فرسنگ راه مىرود بسرعت تمام آمده ، دو ساعت از شب گذشته وارد منزل شديم . اين منزل مكان بسيار بدى بود و به صاحبى ايلچى بسيار تلخ گذشت . يك ساعت به صبح مانده از اينجا حركت و روانهء منزل كراچتن شدند . يوم دوشنبه بيست و چهارم : قدرى به صبح مانده ، از منزل حركت و بعد از طى يكصد و چهل ورث راه كه بيست و سه فرسنگ و چيزى مسافت داشت وارد كراچتن شديم . در سه مكان كه منزل‌خانه بود ، اسبان گاريت و عراده‌ها را عوض كردند . در عرض راه تمام دهات و خانه‌هاى بسيار از طايفهء قلماق مىبود . بنه و ايتام را كه چيزى پيش روانه كرده بوديم ، در اين مكان بودند . در اينجا مشخص شد كه فيلان و اسبان را چهار روز در اين منزلگاه داشته و روانهء چركس كرمان كرده‌اند ، و حال مدتى است كه در چركس توقف و نرفته‌اند . از وصول اين خبر و نرفتن آنها صاحبى ايلچى به حدى متغير گرديده كه آن شب نه غذا صرف كرده ، و نه استراحت نمودند . اين منزل كراچتن چهارصد پانصد خانوار آدم دارد . و رودخانهء يحارليك در همين كراچتن واقع است و تا اين مكان محال چركس بوده و از تفليس تا اينجا تمام متعلق به جنرال رديشچوف سردار تفليس است و از اينجا به بعد كه قديم اول خاك روس بوده است هر جا و هر محل حاكم جداگانه دارد . در اين مكان نيز به طريق كراچتن ، سابق ايتام را ملاحظه مىنمودند كه ناخوشى نداشته باشند .

--> ( 1 ) - متن : دوكوهونه