اختلاف‌هاى ايران و روسيه دامن مىزدند و رفته‌رفته زمينه كشور ما را براى جنگى با روسيه آماده مىكردند . كارگزاران بىخبر ما كه عواقب‌انديش نبودند به جنگ ايران با روسيه تن در دادند . در صورتى كه كشور ما در اين روزگار آمادگى براى چنين جنگى را نداشت . اگر ما به‌طور دقيق وضع آن روز ايران را بررسى كنيم درمىيابيم كه با دستهائى كه در آن روزگار به‌طور آشكار و پنهان به زيان ايران فعاليت مىكردند و با آن‌همه اختلافاتى كه در ايران آن روزگار در ميان سرداران وجود داشت آيا امكان داشت كه ما در جنگ‌هاى طولانى شركت كنيم و قسمت‌هائى از خاك كشور خود را از دست ندهيم ؟ با بررسى دقيق ، اين مطلب روشن خواهد شد كه در اثر بىاطلاعى و بىتوجهى كارگزاران و فرماندهان سپاه ايران چه نيروهاى ارزنده‌اى با علاقه و دلبستگى با پاهاى برهنه و شكم‌هاى گرسنه در ناحيه زرخيز قفقاز و سپس خراسان براى نگه‌دارى اين آب و خاك جان خود را از دست دادند و از خيانت و خامى برخى از هم‌وطنان و هم‌كيشان خود غافل بودند . به‌طورى كه در آغاز اشاره شد در دوران زمامدارى قاجاريان كشور ما درگيرىهاى بسيارى را پشت سر گذاشت از آن جمله دو مرحله جنگى كه بين ايران و روسيه در گرفت . جنگ اول ايران و روس در سال 1218 ه . ق آغاز شد و در سال 1228 ه . ق با انعقاد عهدنامه گلستان خاتمه يافت . جنگ دوم ايران و روس بر اثر اختلاف‌هائى كه به‌طور دقيق در معاهده گلستان حل نشده بود به‌سبب كينه‌توزىهاى جنرال يرملوف در سال 1241 ه . ق آغاز شد و در سال 1243 ه . ق با انعقاد عهدنامه تركمان‌چاى پايان يافت . در اين دو جنگ كه بين ايران و روسيه از سال 1218 تا 1243 ه . ق درگير شد ، هر دو جنگ پايان تقريبا يكسانى داشت ، چرا كه براى هر دو سفيرى به منظور خاص از طرف دولت ايران به روسيه رفت . سفير اول : ميرزا ابو الحسن خان شيرازى معروف به ايلچى بود كه جهت امضاء معاهدهء گلستان و پاره‌اى مذاكرات دربارهء بازپس گرفتن برخى از شهرهائى كه روسيه در جنگ تصرف كرده بود با هدايائى گرانبها در رأس هيأتى به روسيه رفت و پس از سه سال با دست خالى به ايران بازگشت . سفير دوم : خسرو ميرزا فرزند عباس ميرزا نايب السطنه بود كه او نيز پس از انعقاد معاهدهء تركمن‌چاى و ماجراى به‌وجود آمدن قتل گريبايدوف سفير فوق العاده دولت روس ، در رأس هيأتى با هدايائى جهت عذرخواهى از قتل سفير مذكور به پترزبورگ رفت و پس از 9 ماه به ايران بازگشت و سفر او تا حدى به بهبود روابط ايران و روسيه كمك‌هائى كرد . اين دو هيأت ( دو سفير ) از سرگذشت سفر خود هر يك سفرنامه‌اى دارند كه هر دو از نظر تأليف بسيار به هم شبيه‌اند . چرا كه سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان را يكى از منشيان آن روزگار بنام ميرزا محمد هادى علوى شيرازى به رشته تحرير درآورده است . و سفرنامه خسرو ميرزا را ميرزا مصطفى افشار ( بهاء الملك ) . سفرنامه اول به‌نام « دليل السفرا » ( سفرنامه ميرزا ابو الحسن ايلچى به روسيه ) معروف است . نه به‌نام ميرزا محمد هادى علوى شيرازى نويسندهء سفرنامه . كتاب دوم يعنى