وجود سلمان در دوران حكمرانيش در مداين ، تأثير به سزايى در گرايش موالى به تشيع داشته است ، زيرا از يك طرف وى ايرانى بود و از طرف ديگر روش او با روش پادشاهان و حكمرانان ساسانى و نيز بعدها رفتار واليان عرب و سران قبائل حاكم بر اين شهر ، قابل مقايسه نبوده است ، به‌ويژه آن‌كه در دوران حكمرانيش در مدائن زندگى بسيار زاهدانه‌اى داشته است . « 1 » موالى و نهضت‌هاى سياسى ، اجتماعى و مذهبى شركت موالى در قيام مختار ، نخستين مشاركت فعال سياسى موالى در يك قيام سياسى - مذهبى بود ، اين درست است كه امام على عليه السّلام براساس شيوه اسلامى خود به آنان محبت داشت ، اما در آن زمان موالى هنوز آمادگى مشاركت و پشتيبانى از امام على عليه السّلام را نداشتند و اساس و پايه سپاه امام على عليه السّلام را قبايل عربى تشكيل مىدادند ، در دوران امام حسن عليه السّلام و امام حسين عليه السّلام باوجود گرايشات شيعى موالى ، حضور آنان در وقايع دوران امامت آن دو بزرگوار مشاهده نمىشود . مختار براى نخستين‌بار به جذب آنان پرداخت و امكان استفاده از آنان را در يك قيام مطرح كرد . اين مسئله مىتواند دلايل متعددى داشته باشد : اول اينكه اين كه بسيارى از اعراب شيعه كوفه ، در يارى رساندن به امام حسين عليه السّلام كوتاهى كرده بودند و بنابراين اعتماد به آنان اشتباه بود . دوم اينكه بسيارى از فرماندهان و رؤساى سپاه يزيد از بزرگان كوفه بودند . سوم اينكه موالى كه در دوران خلافت عمر و

--> ( 1 ) . مروج الذهب ، پيشين ، ج 2 ، ص 307 - 306 .