پيشگفتار ورود و پذيرش تشيع در ايران ، فرايندى كند و طولانى مدت بوده است . طى چندين قرن متوالى عوامل متعددى در گرايش ايرانيان به تشيع مؤثر بوده است . رفتار تبعيض‌آميز و قوم‌گرايانه خلفا و كارگزاران آنان با مسلمانان غيرعرب ( موالى ) در قرون اوليه ، ايرانيان را متوجه خاندان اهل بيت عليهم السّلام ساخت كه رفتارى عطوفت‌آميز و انسانى با آنان داشتند . در قرن دوم و سوم نيز اعراب شيعه و علويان كه از فشار و سخت‌گيرى حكام اموى و عباسى به تنگ آمده بودند ، به ايران مهاجرت كردند و اين امر افكار ايرانيان را براى پذيرش تشيع ، آماده‌تر كرد . در قرن سوم ، حضور على بن موسى الرضا عليه السّلام به‌عنوان سرآمد علويان زمان و تمايل علويان براى مهاجرت به ايران به خاطر حضور ايشان ، از عوامل رونق تشيع به شمار مىآيد . علاوه بر اين ، تشكيل دولت علويان طبرستان در سال 250 ه ق و روى كارآمدن صفاريان كه به نوعى متمايل به تشيع بودند ، در گسترش تشيع در ايران عامل مؤثر به حساب مىآيد . در قرن چهارم و پنجم ،