تشكيل حكومت شيعه به دست آل بويه در ايران و تسلط آنان بر مركز تسنن ( بغداد ) و ميل آنان به ترويج شعائر شيعه از يك سو ، و قدرت يافتن اسماعيليان به‌عنوان يكى از فرق تشيع ، به گسترش تشيع كمك كرد . در قرن ششم و اوايل قرن هفتم با روى كارآمدن خوارزمشاهيان و گرايش آنان به علويان و نيز منازعات آخرين فرمانرواى اين سلسله با خلفاى عباسى فرصتى به شيعيان داد تا خود را نشان دهند . در نيمهء دوم قرن هفتم با سقوط سلسله عباسى به‌عنوان مدعيان خلافت اسلامى و حاميان تسنن ، و نيز گرايش برخى از ايلخانان مغول به تشيع ، فرصتى را براى شيعيان فراهم كرد تا آزادانه به ترويج عقايد خود بپردازند . قرن هشتم نيز با ظهور حكومت شيعى سربداران در ايران و نهضت‌هاى ديگر مرتبط به سربداران كه نزديكى خاصى با تشيع داشتند همراه است . در واقع ظهور تسنن آميخته با محبت اهل بيت عليهم السّلام در اكثر فرقه‌هاى صوفيانه در اين زمان باعث شد تا در قرون بعدى صفويان با بهره‌گيرى از اين نوع تفكر ، مذهب شيعه را آسانتر به‌عنوان مذهب رسمى ايران قرار دهند . كليات طرح تحقيق الف ) تعريف مسئله و بيان سؤالهاى تحقيق يكى از مباحث مهم و اساسى در مطالعه تاريخ ايران ، فرايند و چگونگى حضور و ظهور تشيع در ايران است . علىرغم اينكه فتوحات دوره اسلامى ، در زمان خلفاى و