اگر تيغ عالم بجنبد ز جاى * نبرّد رگى تا نخواهد خداى ايضا : هر كرا بخت ياورى نكند ايضا : از آن‌كس كه دولت گريزان بود * سر و فكر و انديشه تاوان بود از ديگر نشانه‌هاى جهان‌بينى تقديرگراى اوست . بر اثر همين نگرش و جهان‌بينى ، حتّى سرما نيز بعنوان لشكرى قهّار ، به حكم قضا و قدر ، به كمك لشكر شاه طهماسب مىآيد « . . . در اوايل عقرب خالق الارض و السماء جنود برف و سپاه باد و سرما را بر لشكر روميّه گماشت تا دست و پا و تمامى جوارح و اعضاى جنود روم . . . پامال خيل سرما گرديدند . . . » [ 188 ب ] و در واقعهء مرگ شاه اسماعيل دوّم رأى مؤلّف بر حدوث واقعات آسمانى است كه مىگويد : « . . . در تضاعف اين انديشه تقدير ايزدى و كرامات دودمان عليّه مكان صفوى چنان اقتضا نمود كه به وسيلهء مرگ موعود اين مطلب نابود و مفقود گردد . . . » [ 287 ب ] . در جريان تسليم شدن علىقلى خان شاملو در محاصرهء هرات و رسيدن به خدمت عبد المؤمن خان پسر عبد اللّه خان اوزبك آمده كه : « . . . در آن وقت از زبونى طالع و تقدير ايزدى ، كه روزنامهء اعمال ايشان به خاتمهء كلّ نفس ذائقة الموت رسيده بود . . . » [ 349 الف ] . و بالاخره در مصيبت حملهء اوزبك به اسفراين در زمان شاه عباس مىنويسد كه : « . . . بالاخره چون ارادهء ازلى به افنا و اعدام آن جماعت تعلّق گرفته بود كوشش و اجتهادشان مفيد نمىافتاد . . . و حرب كنان به درجهء شهادت فايز مىگرديدند . » [ 362 ب ] . از آن جايى كه ميرزا بيگ طبع شعر داشته ، به تقليد مورّخين سلف خود علاوه بر اشعارى از خود ، كه عموما با كلمهء « لمؤلّفه » مشخص شده‌اند ، اشعارى نيز فراخور موضوع و واقعهء تاريخى از شاعران ديگر مىآورد . به غير از اشعارى كه از خود مؤلّف است ، اكثر ابياتى كه از ديگران نقل مىشود عموما اشعارى هستند حماسى ، عرفانى و تربيتى كه به نظر مىرسد بايد اشعارى باشند كه در آن دوره بر سر زبانها بوده‌اند . علاوه بر آن ، مصرع‌هايى نيز جهت تبيين و روشنگرى منظور خويش در لابلاى نثر خود گنجانيده كه عموما جنبهء هشدار دارند و معلوم است كه در آن روزگار نيز آن مصرعها به صورت ضرب المثل به كار برده مىشده‌اند . ميرزا بيگ نيز مثل اكثر نويسندگان و مورّخين ، مخصوصا مورّخين دورهء صفوى ، وقتى كه به مقاومت و پايدارى مردم قلعه يا شهرى اشاره مىكند ، منظورش اين نيست كه ارزش و فداكارى مردم محصور را نشان دهد ، بلكه در اينجا نيز فقط و فقط هدف