ميرزا مهدي خان استر آبادى
مقدمهء مصحح 45
دره نادره ( تاريخ عصر نادرشاه ) ( فارسى )
و درهء نادره ديده نمىشود ، و در نتيجه بازهم اين ترديد باقى خواهد ماند كه شايد اين مهدى كوكب شخص ديگرى بوده است كه در خدمت نادر مىزيسته است ، پس نمىتوان گفت كه مهدى كوكب همان ميرزا مهدى خان استرابادى است . هر چند اين احتمال ارزشى ندارد ، ولى مأخذ ديگرى در دست داريم كه هرگونه ترديدى را به كلى رفع مىكند و آن تذكرهء خلاصة الافكار تأليف ابو طالب تبريزى است كه در 1206 شروع بتأليف آن كرده است . مؤلف در مقدمه تصريح كند كه مطالب اين كتاب را در مدت 25 سال فراهم آورده است . وى ذيل عنوان ميرزا مهدى خان كوكب شرحى نوشته است كه در ص ( لط ) اين مقدمه درج شد . آنچه مورد استناد ماست ، اينكه وى ميرزا مهدى خان كوكب را مؤلف جهانگشاى نادرى نوشته ، و فصلهايى از جهانگشا بعنوان نمونه آورده است . همچنين مؤلف صحف ابراهيم آرد : « ميرزا مهدى كوكب از دانشمندان روزگار و مستعدان اعصار بود در خدمت قهرمان ايران ( نادر ) به عزت و اعتبار بسر مىبرد . » « 1 » صحف ابراهيم در 1205 هجرى قمرى پايان يافته و مؤلف بتصريح خود هنگام تأليف كتاب شصتساله بوده است ، يعنى در 1173 كه محتملا سال مرگ ميرزا مهدى خان است ، مؤلف در حدود سى سال داشته و از معاصران ميرزا مهدى خان است ، و تصريح وى دربارهء ملقب بودن او به كوكب دليلى قطعى و غير قابل جرح است . با اين مقدمات مسلم است كه ديگر احتمال وجود دو ميرزا مهدى ، يكى مهدى خان كوكب باغبان و ديگر مهدى خان استرآبادى مؤلف دره ، بر اساسى نيست . پايان كار مؤلف دره از سالهاى آخر عمر ميرزا مهدى خان ، جز چند آگهى مختصر نداريم . محمد كاظم در واقعهء تسخير قلعهء گنجه نويسد :
--> ( 1 ) - صحف ابراهيم . نسخهء عكسى كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران .